سقوط از ارتفاع، سال ها است که رتبه اول حادثه های منجر به فوت در کارگاه های ساختمانی را در اختیار دارد و بخش بزرگی از این حادثه ها روی داربست یا در حین نصب و برچیدن آن رخ می دهد. نکته تلخ ماجرا این است که ریشه بیشتر این اتفاق ها «بی احتیاطی لحظه ای کارگر» نیست؛ یک تخته زیرپایی ترک خورده، یک مهار نصب نشده یا یک دهانه بیش از حد باز، وقوع این حوادث را اجتناب ناپذیر کرده است.
در این مقاله، نکات داربست بندی را از زیر پای کارگر تا تجهیزات حفاظت فردی مرور می کنیم؛ با تمرکز بر همان تصمیم هایی که معمولاً پیش از شروع پروژه، در مرحله خرید تجهیزات گرفته می شوند.
چرا داربست خطرناک ترین نقطه کارگاه است؟
داربست یک سازه موقت است، اما بارهایی که تحمل می کند مانند وزن کارگر، مصالح، ابزار، فشار باد و بارهای ضربه ای ناشی از جابجایی نیروی زیادی به این سیستم موقت وارد می کنند. تفاوت داربست با سازه اصلی در این است که هیچ ضریب اطمینان دقیقی در آن پنهان نشده و کوچک ترین انحراف از اصول اجرا، مستقیم به نقطه شکست می رسد.
سه عامل، بیشترین سهم را در حادثه های داربست دارند:
- سطح کار ناقص یا نامناسب: تخته های زیرپایی کم عرض، شکسته، لغزنده یا با فاصله زیاد از هم
- نبود حفاظ جانبی: نرده و پاخور نصب نشده یا ناقص
- ناپایداری سازه: پی نامناسب، نبود مهاربندی و بادبند، اتصالات شل
نکات داربست بندی که در ادامه می آید، دقیقاً حول همین سه محور بنا شده است.
پرتکرارترین خطاهای داربست بندی و راه حل اصلاح آن ها
در زمان داربست بندی برخی خطاها به صورت قابل توجهی در پروژه ها تکرار می شود که در ادامه قصد بررسی و ارائه راه حل برای این مشکلات را داریم.
-
نصب پایه روی خاک نرم یا سطح شیب دار بدون کفشک:
نتیجه این مشکل نشست موضعی پایه و خارج شدن سازه از حالت قائم است که در طولانی مدت باعث آسیب به داربست و حتی احتمال سقوط آن می شود.
راه حل:
استفاده از کفشک فلزی و صفحه پخش کننده بار روی بستر متراکم
-
فاصله زیاد بین گل میخ ها یا تیرهای عرضی:
این مشکل می تواند به خمش و شکست تخته زیرپایی زیر بار بیانجامد.
راه حل:
تنظیم دهانه بر اساس ضخامت تخته داربستی
-
استفاده از تخته با ترک طولی، گره بزرگ یا رطوبت بالا:
شکست تخته زیرپایی به صورت ناگهانی و بدون هشدار قبلی، نتیجه این مشکل خواهد بود.
راه حل:
کنترل چشمی و کنار گذاشتن تخته معیوب پیش از نصب و تعویض آن با تخته سالم
-
حذف پاخور داربست (Toe Board):
نتیجه این اشتباه سقوط ابزار و مصالح روی افراد پایین دست است که می تواند حتی جان افراد را هم به خطر بیاندازد.
راه حل:
نصب پاخور با ارتفاع حداقل حدود ۱۵ سانتی متر در تمام لبه های باز
-
نبود مهاربندی به سازه اصلی در ارتفاع های بالا:
اشتباه جبران ناپذیری که می تواند منجر به ناپایداری جانبی و واژگونی کل داربست شود.
راه حل:
مهار به سازه در فواصل منظم ارتفاعی و افقی طبق طرح
-
برچیدن داربست از پایین به بالا:
این اشتباه اگرچه عجیب به نظر می رسد، اما گاهی در برخی سایت های اجرای پروژه و توسط کارگران آموزش ندیده انجام می شود که نتیجه آن فروریزش زودتر از موعد خواهد بود.
راه حل:
برچیدن معکوس نصب؛ از بالا به پایین و به صورت مرحله ای
-
تکیه دادن نردبان به داربست برای دسترسی:
این کار ایمنی کافی برای ایجاد فضای دسترسی را در اختیار کارگر و نیروی کار فراهم نمی کند و به دلیل وارد کردن نیروی جانبی و لغزش نردبان احتمال سقوط را ایجاد خواهد کرد.
راه حل:
استفاده از راه پله یا نردبان مهارشده داخلی داربست
مقررات داخلی، از جمله مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان و آیین نامه ایمنی کارهای ساختمانی، نصب نرده حفاظتی و پاخور را برای سطوح کار در ارتفاع الزامی می داند. در عمل، نرده در محدوده حدود ۹۰ تا ۱۱۰ سانتی متری کف کار و یک نرده میانی، ترکیب متعارف و قابل قبول است.
نکات و تجهیزات ایمنی کارگر بر روی داربست بندی
برای حفظ ایمنی هر چه بیشتر نیروی کار بر روی داربست، علاوه بر بررسی اشتباهات و جلوگیری از خطاهای رایج داربست بندی، لازم است به تجهیزاتی که در زمان داربست بندی و استفاده از آن تهیه می شود هم توجه کرد. در ادامه به بررسی برخی تجهیزات ایمنی و نکات مرتبط با زمان اجرای داربست و استفاده از آن اشاره خواهیم کرد.
1- تخته زیرپایی داربست
کارگر مستقیماً روی فلزات داربست نمی ایستد؛ بلکه روی تخته زیرپایی می ایستد. به همین دلیل، انتخاب تخته داربستی مناسب یکی از مهم ترین نکات داربست بندی است. متأسفانه یکی از رایج ترین نقاط صرفه جویی اشتباه در کارگاه ها انتخاب تخته داربستی با کیفیت غیر مطلوب و قیمت پایین تر است.
چوب، برخلاف تصور، ماده ای منسوخ در این کاربرد نیست. رفتار خمشی قابل پیش بینی، هشدار صوتی و تغییرشکل مرئی پیش از شکست، سبکی نسبی و اصطکاک سطحی بالاتر در شرایط مرطوب، آن را همچنان گزینه ای معتبر برای سطح کار داربست نگه داشته است. شرط ماجرا این است که تخته ای که برای استفاده به عنوان زیرپایی داربست انتخاب می شود، مشخصات درستی داشته باشد.
استاندارد بریتانیایی BS 2482 که مرجع شناخته شده تخته داربستی چوبی است، حداقل ضخامت، عرض مؤثر و بیشینه دهانه مجاز را تعریف می کند. مقادیر متعارف آن به شکل زیر است:
| ضخامت تخته | بیشینه دهانه مجاز بین تکیه گاه ها (تقریبی) | کاربرد رایج |
| ۳۸ میلی متر | حدود ۱.۲ متر | داربست سبک، بار کم |
| ۵۰ میلی متر | حدود ۲.۶ متر | داربست ساختمانی متعارف (رایج در ایران) |
| ۶۳ میلی متر | حدود ۳.۲ متر | بارهای سنگین و انبارش موقت مصالح |
دو نکته اجرایی مهم در همین جدول پنهان است. اول اینکه تخته های ۵ سانتی متری رایج در بازار ایران، در صورت سالم بودن، دهانه ای در حدود ۲.۶ متر را پوشش می دهند؛ پس دهانه های بازتر از این مقدار، خارج از فرض طراحی هستند. دوم اینکه بیرون زدگی انتهای تخته از آخرین تکیه گاه باید کنترل شود؛ قاعده تجربی رایج، حداقل ۵ سانتی متر و حداکثر حدود چهار برابر ضخامت تخته است. بیرون زدگی بیشتر، تخته را به یک تخته پرش تبدیل می کند.
برای انتخاب ابعاد و بررسی مشخصات انواع تخته زیرپایی در ضخامت ۵ سانتی متر، عرض ۲۰ تا ۳۰ سانتی متر و طول های ۴ و ۶ متر، و استعلام قیمت روز تخته داربستی به این صفحه مراجعه کنید:
https://tanhawood.com/scaffolding-footboard/
2- تجهیزات حفاظت فردی و مهار سقوط
سطح کار ایمن، خط دفاع اول است؛ اما خط دفاع دوم را نباید حذف کرد. در ادامه به بررسی تجهیزات دیگری می پردازیم که ایمنی کارگر را در زمان کار بر روی داربست تضمین می کند.
- هارنس کامل بدن به جای کمربند ایمنی ساده، همراه با لنیارد جاذب انرژی
- اتصال به نقطه مهار مستقل با ظرفیت کافی؛ نه به لوله های داربست در حال نصب
- کلاه ایمنی با بند زیرچانه برای کار در ارتفاع
- کفش با کفی ضدلغزش و حفاظ پنجه
- توری یا فلاشینگ محیطی برای مهار سقوط مصالح در معابر پرتردد
نکته مهم این است که حتی در صورت استفاده از این تجهیزات ایمنی هم نصب و برچیدن داربست، پرخطرترین مرحله چرخه عمر آن است و باید توسط فرد آموزش دیده و زیر نظر ناظر ایمنی انجام شود.
3- بازرسی دوره ای
آخرین نکته ای که برای استفاده ایمن کارگر بر روی داربست باید به خاطر داشته باشید این است که داربست، سیستمی نیست که یک بار نصب و تأیید شود و تا پایان پروژه سلامت آن تضمین شود. بازرسی دوره ای از سلامت داربست و تجهیزات ایمنی آن باید در این مقاطع تکرار شود:
- پیش از تحویل و شروع بهره برداری
- به صورت دوره ای منظم (بازه هفتگی، رویه متعارف است)
- پس از هر باد شدید، بارش سنگین یا زمین لرزه
- پس از هر تغییر، جابجایی یا برخورد وسیله نقلیه و بار
- پس از توقف طولانی کار در کارگاه
در نتیجه هر بازرسی، تاریخ، نام بازرس و اقدام اصلاحی باید ثبت شود. برگه بازرسی، در بسیاری از پرونده های حادثه، تفاوت میان قصور و رعایت مقررات را مشخص می کند.
جمع بندی
ایمنی کارگر روی داربست، حاصل جمع چند تصمیم ساده است: بستر پایدار و کفشک، مهاربندی به سازه اصلی، نرده و پاخور کامل، دهانه متناسب با ضخامت تخته، تخته زیرپایی سالم و بدون ترک طولی، تجهیزات حفاظت فردی درست و بازرسی مستندشده دوره ای. در این میان، سطح کار یعنی همان تخته داربستی، تنها جزئی است که وزن کارگر مستقیماً روی آن می نشیند و به همین دلیل توجه به این تجهیزات داربست اهمیت بسیاری دارد.
استعلام قیمت روز تخته زیرپایی
برای انتخاب ابعاد و دریافت پیش فاکتور تخته زیرپایی با قیمت روز، با کارشناسان تنهاوود تماس بگیرید
تنهاوود با تجربه بیش از ۲۰ سال فعالیت در حوزه تامین تجهیزات چوبی داربست در ایران، بهترین و باکیفیت ترین انواع تخته زیرپایی را در ایران برای پروژه های اجرایی فراهم کرده است.