وقتی زن درخواست طلاق بدهد مهریه تعلق می گیرد

مهریه چیست و چرا با درخواست طلاق زن از بین نمی رود

مهریه در نظام حقوقی ایران یکی از مهم ترین و بنیادین ترین حقوق مالی زن محسوب می شود. بر اساس ماده 1082 قانون مدنی، به مجرد عقد نکاح، زن مالک مهریه می شود و می تواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن انجام دهد. این مالکیت مستقل است و به اراده مرد یا ادامه یا عدم ادامه زندگی مشترک وابستگی ندارد. بنابراین، وقتی زن درخواست طلاق بدهد مهریه تعلق می گیرد، مگر اینکه قانون استثناهای خاصی را پیش بینی کرده باشد یا خود زن با رضایت کامل از حق خود گذشت کند.

بسیاری از افراد به اشتباه تصور می کنند که اگر زن پیش قدم در جدایی باشد، تمام حقوق مالی خود از جمله مهریه را از دست می دهد. این باور کاملاً نادرست است. قانون گذار با در نظر گرفتن حمایت از حقوق مالی زن، مهریه را دینی ممتاز بر گردن مرد قرار داده است که با صرف درخواست طلاق از سوی زن، این دین از بین نمی رود. در ادامه به بررسی دقیق انواع طلاق از طرف زن و وضعیت مهریه در هر یک می پردازیم.

انواع طلاق از طرف زن و وضعیت مهریه در هر کدام

در حقوق ایران، اصل بر این است که حق طلاق با مرد است، اما قانون گذار راه هایی را برای زن فراهم کرده است تا در صورت بروز مشکلات جدی، بتواند درخواست طلاق دهد. وضعیت مهریه در هر یک از این روش ها متفاوت است و شناخت آن ها برای تصمیم گیری صحیح ضروری است.

طلاق با استفاده از وکالت در طلاق (حق طلاق)

یکی از مطمئن ترین راه ها برای زن جهت درخواست طلاق، داشتن وکالت در طلاق از سوی مرد است. این وکالت می تواند مطلق یا مقید باشد. اگر زن وکالت بلاعزل و مطلق در طلاق داشته باشد، می تواند بدون نیاز به اثبات عسر و حرج یا شروط ضمن عقد، اقدام به طلاق کند. در این حالت، وقتی زن درخواست طلاق بدهد مهریه تعلق می گیرد و به طور کامل قابل مطالبه است، مگر اینکه در متن وکالتنامه صراحتاً قید شده باشد که زن در قبال اجرای صیغه طلاق، مهریه خود را بذل می کند. اگر چنین شرطی در وکالتنامه نباشد، زن می تواند هم طلاق بگیرد و هم تمام مهریه خود را وصول نماید.

طلاق به دلیل اثبات عسر و حرج

عسر و حرج به معنای قرار گرفتن زن در شرایطی است که ادامه زندگی زناشویی برای او با مشقت و سختی غیرقابل تحمل همراه باشد. طبق ماده 1130 قانون مدنی، اگر عسر و حرج زن در دادگاه اثبات شود، دادگاه می تواند مرد را اجبار به طلاق کند. مصادیق عسر و حرج شامل اعتیاد مضر مرد، ضرب و جرح مداوم، ترک زندگی خانوادگی توسط مرد، محکومیت قطعی مرد به حبس طولانی مدت و بیماری های صعب العلاج است. در این نوع طلاق، وقتی زن درخواست طلاق بدهد مهریه تعلق می گیرد و زن هیچ الزامی به بخشیدن مهریه خود ندارد. دادگاه حکم به طلاق می دهد و حق مهریه زن نیز به قوت خود باقی می ماند.

طلاق به استناد شروط دوازده گانه ضمن عقد

در دفترچه های ازدواج، دوازده شرط چاپ شده است که امضای مرد به منزله قبول این شروط است. اگر هر یک از این شروط محقق شود، زن وکالت در طلاق پیدا می کند. این شروط شامل مواردی مانند نپرداختن نفقه به مدت شش ماه، بدرفتاری یا سوء رفتار مرد که ادامه زندگی را غیرممکن کند، ابتلای مرد به بیماری های صعب العلاج، جنون مرد، و ازدواج مجدد مرد بدون اجازه همسر اول است. در صورت اثبات هر یک از این موارد در دادگاه، زن می تواند درخواست طلاق دهد و در این شرایط نیز وقتی زن درخواست طلاق بدهد مهریه تعلق می گیرد و می تواند آن را به طور کامل مطالبه کند.

طلاق خلع و تاثیر آن بر مهریه

طلاق خلع زمانی رخ می دهد که زن به دلیل کراهت شدید از شوهر خود، حاضر باشد مالی را به او ببخشد تا رضایت مرد را برای طلاق جلب کند. این مال معمولاً تمام یا بخشی از مهریه است. طبق ماده 1146 قانون مدنی، طلاق خلع آن است که زن به واسطه کراهتی که از شوهر خود دارد، در مقابل مالی که به شوهر می دهد طلاق بگیرد. در این حالت خاص، وقتی زن درخواست طلاق بدهد مهریه تعلق نمی گیرد، زیرا زن خود آن را در قبال طلاق بذل کرده است. البته اگر مرد بعد از طلاق خلع، در دوران عده به زن رجوع کند، زن می تواند از بذل خود رجوع کند و مهریه را دوباره مطالبه نماید، اما در این صورت طلاق از حالت بائن به رجعی تبدیل می شود.

باورهای نادرست درباره از بین رفتن مهریه در طلاق از طرف زن

شایعات و اطلاعات نادرست حقوقی زیادی در جامعه وجود دارد که باعث می شود زنان از ترس از دست دادن مهریه، در زندگی های پرخطر باقی بمانند. بررسی دقیق این باورها و پاسخ حقوقی به آن ها ضروری است.

آیا خیانت زن باعث از بین رفتن مهریه می شود

یکی از رایج ترین سوالات این است که اگر زن مرتکب خیانت یا روابط نامشروع شود، آیا مهریه او از بین می رود. پاسخ حقوقی قاطعانه منفی است. مهریه حق مالی زن است که به محض عقد نکاح به مالکیت او درآمده است. حتی اگر زن به دلیل روابط نامشروع محکوم شود یا مرد بتواند خیانت او را اثبات کند، این موضوع هیچ تاثیری بر حق مهریه ندارد. مرد نمی تواند به بهانه خیانت زن، از پرداخت مهریه خودداری کند. البته چنین رفتاری ممکن است بر سر مسائل دیگر مانند حضانت فرزند یا اثبات عسر و حرج برای مرد تاثیرگذار باشد، اما مهریه به قوت خود باقی است.

تاثیر عدم تمکین و نشوز بر حق مهریه

تمکین به معنای انجام وظایف زناشویی توسط زن است. اگر زن بدون دلیل موجه قانونی از تمکین خودداری کند، ناشزه محسوب می شود. طبق قانون، زن ناشزه مستحق دریافت نفقه نیست. اما نکته بسیار مهم این است که عدم تمکین و نشوز، هیچ ارتباطی به مهریه ندارد. وقتی زن درخواست طلاق بدهد مهریه تعلق می گیرد، حتی اگر در دوران زندگی مشترک ناشزه بوده باشد. مهریه دینی است که بر گردن مرد قرار دارد و با عدم تمکین زن، این دین ساقط نمی شود. تنها نفقه دوران نشوز از زن سلب می گردد.

وضعیت مهریه در طلاق دوران عقد (قبل از نزدیکی)

اگر طلاق در دوران عقد و قبل از برقراری رابطه زناشویی (نزدیکی) رخ دهد، قوانین خاصی در مورد مهریه حاکم است. بر اساس ماده 1089 قانون مدنی، اگر طلاق قبل از نزدیکی واقع شود، زن مستحق نصف مهریه خواهد بود. این قاعده هم برای طلاق از طرف مرد و هم برای طلاق از طرف زن صادق است. بنابراین، اگر زن در دوران عقد درخواست طلاق دهد و هنوز نزدیکی صورت نگرفته باشد، نصف مهریه به او تعلق می گیرد. اما اگر نزدیکی رخ داده باشد، تمام مهریه متعلق به زن است، فارغ از اینکه چه کسی درخواست طلاق داده است.

سایر حقوق مالی زن در کنار مهریه هنگام درخواست طلاق

علاوه بر مهریه، زن حقوق مالی دیگری نیز دارد که ممکن است هنگام درخواست طلاق بتواند آن ها را مطالبه کند. آگاهی از این حقوق به زن کمک می کند تا تصمیم آگاهانه تری بگیرد.

اجرت المثل ایام زوجیت

اجرت المثل به دستمزدی گفته می شود که زن بابت انجام کارهایی در منزل شوهر که شرعاً بر عهده او نبوده و به دستور شوهر و با قصد عدم تبرع (رایگان انجام ندادن) انجام داده است، مستحق دریافت آن می شود. کارهایی مانند آشپزی، نظافت، نگهداری از فرزندان و شستشوی لباس ها جزو وظایف شرعی زن نیستند. اگر زن بتواند ثابت کند که این کارها را به دستور شوهر و بدون قصد رایگان انجام دادن انجام داده است، می تواند اجرت المثل خود را مطالبه کند. درخواست طلاق از طرف زن، مانع از دریافت اجرت المثل نمی شود، مگر اینکه زن در ازای گرفتن طلاق توافقی، از این حق نیز گذشت کرده باشد.

نفقه معوقه

نفقه حق زن در دوران زندگی مشترک است. اگر مرد در طول زندگی زناشویی نفقه زن را پرداخت نکرده باشد، زن می تواند نفقه گذشته (معوقه) خود را مطالبه کند. این حق مستقل از مهریه است و حتی اگر زن درخواست طلاق دهد، می تواند نفقه ایام گذشته را نیز از مرد مطالبه نماید. البته اثبات عدم پرداخت نفقه بر عهده زن است و مرد می تواند با ارائه اسناد پرداخت، این ادعا را رد کند.

شرط تنصیف دارایی و ارتباط آن با درخواست طلاق زن

شرط تنصیف دارایی در ضمن عقدنامه های امروزی وجود دارد که طبق آن، در صورت طلاق به درخواست مرد و عدم تخلف زن از وظایف زناشویی، مرد موظف است تا نصف اموالی را که در دوران زندگی مشترک به دست آورده است، به زن منتقل کند. نکته بسیار حیاتی این است که این شرط فقط زمانی فعال می شود که طلاق به درخواست مرد باشد. بنابراین، وقتی زن درخواست طلاق بدهد مهریه تعلق می گیرد، اما شرط تنصیف دارایی معمولاً شامل حال او نمی شود، مگر اینکه طلاق به دلیل تخلف مرد از شروط ضمن عقد یا عسر و حرج ناشی از رفتار مرد باشد که در برخی تفاسیر حقوقی و با رای وحدت رویه، ممکن است دادگاه ها شرایط خاصی را در نظر بگیرند، اما اصل بر عدم تعلق تنصیف در طلاق از طرف زن است.

مراحل قانونی مطالبه مهریه همزمان با درخواست طلاق

برای اینکه زن بتواند همزمان با درخواست طلاق، مهریه خود را نیز به طور موثر مطالبه کند، باید مراحل قانونی مشخصی را طی نماید. طی کردن این مراحل با دقت، شانس موفقیت در پرونده را افزایش می دهد.

گام اول جمع آوری مدارک و مستندات

پیش از هر اقدامی، زن باید مدارک لازم را جمع آوری کند. این مدارک شامل اصل سند ازدواج (عقدنامه)، شناسنامه و کارت ملی است. اگر زن قصد دارد عسر و حرج یا شروط ضمن عقد را اثبات کند، باید مدارک مربوطه مانند گواهی پزشکی قانونی (در موارد ضرب و جرح)، احکام محکومیت کیفری شوهر، استشهادیه محلی، یا مدارک مربوط به اعتیاد یا ترک زندگی را آماده نماید. همچنین برای مطالبه مهریه، شناسایی اموال مرد برای توقیف احتمالی بسیار کمک کننده است. مدارک شناسایی شامل تصویر مصدق شناسنامه و کارت ملی زوجه و زوج، اصل سند ازدواج که دارای شماره ثبت و تاریخ مشخص باشد، می باشد. اگر زن مدعی عسر و حرج است، باید مدارک محکمه پسندی مانند گواهی پزشکی قانونی که تاریخ و نوع آسیب را به دقت قید کرده باشد، احکام قطعی دادگاه کیفری مبنی بر محکومیت شوهر به جرایم تعزیری یا حدود، گواهی عدم حضور شوهر در منزل از مراجع انتظامی، و یا استشهادیه کتبی که توسط همسایگان و اقوام با رعایت تشریفات قانونی امضا شده باشد، تهیه کند. همچنین برای تسریع در روند توقیف اموال، شناسایی شماره حساب های بانکی، پلاک ثبتی املاک، یا شماره پلاک خودروی مرد می تواند روند اجرای احکام را به شکل قابل توجهی تسهیل نماید.

گام دوم ثبت دادخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی

زن باید با مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، دادخواست خود را ثبت کند. در این دادخواست می توان همزمان درخواست صدور حکم طلاق (به دلیل عسر و حرج یا شروط ضمن عقد) و همچنین مطالبه مهریه را مطرح نمود. بهتر است در دادخواست به طور صریح ذکر شود که زن تقاضای طلاق دارد و همزمان خواستار دریافت تمام حقوق مالی خود از جمله مهریه، اجرت المثل و نفقه معوقه است.

گام سوم اثبات ادعا در دادگاه خانواده

پس از ثبت دادخواست، پرونده به دادگاه خانواده ارجاع می شود. دادگاه ابتدا تلاش می کند بین زوجین سازش ایجاد کند و پرونده را به مراکز مشاوره و داوری ارجاع می دهد. اگر سازش حاصل نشد، دادگاه به ادله زن رسیدگی می کند. اگر زن بتواند عسر و حرج یا شروط ضمن عقد را اثبات کند، دادگاه حکم به طلاق می دهد. در مورد مهریه، دادگاه به طور خودکار حق زن را به رسمیت می شناسد، مگر اینکه مرد ادعای پرداخت یا اسقاط مهریه را مطرح و اثبات کند. پس از ثبت دادخواست، پرونده ابتدا به شوراهای حل اختلاف یا مراکز مشاوره و داوری خانواده ارجاع داده می شود تا تلاش برای سازش بین زوجین صورت گیرد. این مرحله معمولاً چند ماه به طول می انجامد. اگر سازش حاصل نشد، گواهی عدم انصراف از طلاق صادر شده و پرونده به دادگاه خانواده باز می گردد. در دادگاه، قاضی به دقت ادله و مدارک ارائه شده توسط زن را بررسی می کند. اگر زن بتواند عسر و حرج یا تحقق یکی از شروط دوازده گانه ضمن عقد را با دلایل متقن اثبات کند، دادگاه حکم به الزام مرد به طلاق می دهد. در مورد مهریه، دادگاه به طور خودکار و بدون نیاز به اثبات پیچیده، حق زن را به رسمیت می شناسد، مگر اینکه مرد ادعای پرداخت قبلی مهریه یا اسقاط آن را مطرح کرده و بتواند آن را با اسناد رسمی اثبات نماید.

گام چهارم اجرای احکام و توقیف اموال

پس از صدور حکم قطعی طلاق و محکومیت مرد به پرداخت مهریه، زن می تواند برای وصول مهریه اقدام کند. اگر مرد از پرداخت خودداری کند، زن می تواند درخواست توقیف اموال مرد را بدهد. این اموال می تواند شامل حساب های بانکی، خودرو، ملک یا هر مال منقول و غیرمنقول دیگری باشد. اگر مرد مالی معرفی نکند یا اموال او کافی نباشد، می تواند ادعای اعسار کند. در صورت پذیرش اعسار توسط دادگاه، مهریه به صورت اقساطی تعیین می شود و مرد موظف به پرداخت اقساط مطابق با توان مالی خود خواهد بود.

سوالات متداول درباره درخواست طلاق از طرف زن و مهریه

جمع بندی نهایی

در پاسخ به این سوال که وقتی زن درخواست طلاق بدهد مهریه تعلق می گیرد یا خیر، باید گفت که بله، مهریه حق ذاتی و غیرقابل انکار زن است که با صرف درخواست طلاق از بین نمی رود. قانون گذار ایران با حمایت از حقوق مالی زنان، مهریه را دینی بر گردن مرد قرار داده است که تنها در موارد بسیار خاصی مانند طلاق خلع (با بذل زن) یا فسخ نکاح قبل از نزدیکی (که نصف مهریه تعلق می گیرد) تغییر می کند. زنانی که به دلیل عسر و حرج، تحقق شروط ضمن عقد یا داشتن وکالت در طلاق اقدام به جدایی می کنند، می توانند با اطمینان خاطر تمام مهریه خود را مطالبه نمایند. آگاهی از این حقوق و مشورت با کارشناسان حقوقی پیش از هر اقدامی، می تواند از تضییع حقوق مالی زنان جلوگیری کرده و مسیر جدایی را با کمترین آسیب مالی طی کند.