ماده 675 قانون مجازات اسلامی

آتش سوزی عمدی اموال دیگران، پدیده ای مخرب و جرم انگاری شده در نظام حقوقی ایران است که تحت عنوان ماده 675 قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات) مورد بررسی قرار می گیرد. این ماده به اعمال مجرمانه ای می پردازد که در آن، فردی با قصد و نیت قبلی، به آتش زدن اموال مشخصی که متعلق به دیگری است، اقدام می کند و از اهمیت ویژه ای در حفظ امنیت اقتصادی و اجتماعی جامعه برخوردار است. درک ابعاد مختلف این جرم، از جمله ارکان تشکیل دهنده، مصادیق قانونی، مجازات های مربوطه و تمایز آن با سایر جرایم مشابه، برای تمامی اقشار جامعه، به ویژه حقوقدانان و افرادی که با پرونده های قضایی مرتبط درگیر هستند، ضروری است. این مقاله به تحلیل جامع و تخصصی ماده 675 قانون مجازات اسلامی می پردازد و جنبه های گوناگون آن را با رویکردی کاربردی و مستند تبیین می کند.

این نوشتار با هدف روشن سازی مفاهیم و ابهامات حقوقی پیرامون جرم احراق عمدی، از ارائه متن کامل قانون آغاز کرده و سپس به تشریح دقیق ارکان سه گانه جرم، یعنی رکن قانونی، مادی و معنوی، می پردازد. مجازات های تعیین شده و همچنین تبصره های مهم این ماده، از جمله تبصره مربوط به محاربه و وضعیت کنونی تبصره منسوخ شده شروع به جرم، به تفصیل بررسی خواهند شد. در ادامه، جهت تمایز و تفکیک، مقایسه ای بین ماده 675 و سایر مواد مرتبط نظیر مواد 676، 677 و 678 قانون مجازات اسلامی ارائه می شود. در پایان، نکات کاربردی و رویه های قضایی برای افزایش درک عملی موضوع و بخش سوالات متداول به این راهنمای جامع افزوده شده است.

متن کامل ماده 675 قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات و مجازات های بازدارنده)

برای درک صحیح جرم احراق عمدی، ابتدا لازم است به متن دقیق و کامل ماده 675 قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات) مراجعه کنیم. این ماده به صراحت رفتارهای مجرمانه ای را که مصداق آتش زدن عمدی مال غیر هستند، تعریف کرده و مجازات آن را تعیین می نماید:

«هر کس عمداً عمارت یا بنا یا کشتی یا هواپیما یا کارخانه یا انبار و به طور کلی هر محل مسکونی یا معد برای سکنی یا جنگل یا خرمن یا هر نوع محصول زراعی یا اشجار یا مزارع یا باغ های متعلق به دیگری را آتش بزند به حبس از دو تا پنج سال محکوم می شود.»

تبصره های ماده 675 قانون مجازات اسلامی

این ماده دارای دو تبصره است که تبصره دوم آن منسوخ شده است:

• تبصره 1: اعمال فوق در این فصل در صورتی که به قصد مقابله با حکومت اسلامی باشد مجازات محارب را خواهد داشت.
• تبصره 2: (منسوخه 1399/02/23) مجازات شروع به جرائم فوق شش ماه تا دو سال حبس می باشد.

توجه به تاریخ منسوخ شدن تبصره 2 حائز اهمیت است، زیرا از تاریخ ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۹، این تبصره دیگر قابلیت اجرایی ندارد و مجازات شروع به جرم احراق، بر اساس قواعد عمومی شروع به جرم در قانون مجازات اسلامی تعیین می شود که در ادامه به تفصیل بررسی خواهد شد.

تحلیل و تفسیر ارکان جرم احراق عمدی (ماده 675)

هر جرمی برای تحقق یافتن نیازمند وجود سه رکن اصلی است: رکن قانونی، رکن مادی و رکن معنوی. جرم احراق عمدی موضوع ماده 675 قانون مجازات اسلامی نیز از این قاعده مستثنی نیست و بررسی دقیق هر یک از این ارکان، تصویر کاملی از این جرم ارائه می دهد.

1. رکن قانونی: مبنای حقوقی جرم احراق

رکن قانونی یک جرم، اصلی ترین مبنای جرم انگاری آن است و به این معناست که هیچ عملی را نمی توان جرم دانست و هیچ مجازاتی را نمی توان اعمال کرد، مگر آنکه قبلاً در قانون به صراحت پیش بینی شده باشد. این اصل که به اصل قانونی بودن جرایم و مجازات ها معروف است، تضمین کننده حقوق شهروندی و مانع از اعمال سلیقه ای قانون است. در مورد احراق عمدی، ماده 675 قانون مجازات اسلامی دقیقاً همین نقش را ایفا می کند. این ماده با تعیین مصادیق مشخص اموال و رفتار آتش زدن عمدی، یک چارچوب قانونی روشن برای شناسایی و مجازات این جرم فراهم آورده است. بنابراین، صرف عمل آتش زدن اموال، بدون آنکه در چارچوب ماده 675 یا سایر مواد قانونی مرتبط قرار گیرد، لزوماً به معنای ارتکاب جرم نیست.

2. رکن مادی: بررسی ابعاد رفتاری جرم

رکن مادی جرم، به ظهور خارجی رفتار مجرمانه اشاره دارد؛ یعنی آنچه در عالم واقع اتفاق می افتد و قابل مشاهده یا اثبات است. در جرم احراق عمدی مال غیر، رکن مادی شامل سه جزء اصلی است: فعل مجرمانه، موضوع جرم و نتیجه مجرمانه.

الف) فعل مجرمانه: ماهیت آتش زدن

فعل مجرمانه در ماده 675، عبارت است از آتش زدن. این عبارت به معنای ایجاد حریق یا مشتعل کردن عمدی مال مورد نظر است. برای تحقق این جزء از رکن مادی، لازم نیست که مال به طور کامل از بین برود؛ بلکه صرف سوختن ولو جزئی مال کفایت می کند. به عنوان مثال، اگر کسی عمداً به یک بنا آتش بزند و فقط بخشی از آن بسوزد اما آتش مهار شود، جرم احراق عمدی محقق شده است. در اینجا، تفاوت مهمی بین شروع به آتش زدن و تحقق جرم وجود دارد:
شروع به آتش زدن زمانی است که فرد قصد احراق دارد اما به دلیل عامل خارجی موفق به تحقق نتیجه (یعنی سوختن) نمی شود؛ مثلاً کبریت را نزدیک مال می برد اما پیش از شعله ور شدن آن، توسط دیگری بازداشته می شود. اما اگر آتش به هر میزانی به مال سرایت کند و حتی بخش کوچکی از آن بسوزد، جرم احراق به طور کامل محقق شده است و دیگر شروع به جرم تلقی نمی شود. این تبیین نشان می دهد که ماهیت جرم آتش سوزی عمدی در قانون، مطلق است و نیازی به از بین رفتن کامل موضوع جرم ندارد.

ب) موضوع جرم: اموال متعلق به دیگری و مصادیق آن

موضوع جرم احراق عمدی، اموالی است که به صراحت در ماده 675 ذکر شده اند. یک نکته کلیدی در اینجا این است که این اموال باید متعلق به دیگری باشند. به عبارت دیگر، آتش زدن مال خود در حالت عادی، مشمول این ماده نمی شود، مگر اینکه با اهداف خاصی نظیر کلاهبرداری از بیمه یا اخلال در نظم عمومی همراه باشد که در این صورت تحت عناوین مجرمانه دیگر قابل پیگیری است. مصادیق ذکر شده در ماده 675، حصری نیستند، بلکه موارد خاص و همچنین یک بند کلی را شامل می شوند:

• عمارت، بنا: شامل هرگونه ساختمان، اعم از مسکونی، تجاری، اداری یا صنعتی.
• کشتی، هواپیما: وسایل نقلیه دریایی و هوایی که ارزش بالایی دارند و تخریب آنها می تواند تبعات وسیعی داشته باشد.
• کارخانه، انبار: مراکز تولیدی و نگهداری کالا که آتش سوزی عمدی در آن ها می تواند خسارات اقتصادی هنگفتی به بار آورد.
• هر محل مسکونی یا معد برای سکنی: این بند شامل هر جایی است که افراد در آن زندگی می کنند یا برای زندگی آماده شده است، مانند خانه، آپارتمان، ویلا، چادر مسافرتی و غیره.
• جنگل: احراق جنگل ها از جرایم زیست محیطی با تبعات گسترده است.
• خرمن، هر نوع محصول زراعی: خرمن به محل انباشت غلات پس از درو اشاره دارد و محصول زراعی شامل تمامی محصولات کشاورزی کاشته شده یا حتی برداشت شده و در انبار نگهداری شده، می شود.
• اشجار: مقصود از اشجار، درخت هایی است که کاشته شده اند یا آماده کاشته شدن هستند و به نوعی دارای مالکیت و ارزش اقتصادی می باشند.
• مزارع، باغ ها: اراضی کشاورزی و باغ های میوه که تخریب آن ها با آتش، به اقتصاد و محیط زیست آسیب می رساند.

همانطور که از متن ماده مشخص است، قانون گذار با به کار بردن الفاظ جمع نظیر عمارت، بنا و غیره، قصد افاده نوع مال را داشته است، نه تعدد مال. بنابراین، آتش زدن یک عمارت یا یک باغ نیز برای تحقق جرم کفایت می کند و نیازی به آتش زدن چندین عمارت یا باغ نیست.

ج) نتیجه مجرمانه و ماهیت جرم: احراق به عنوان جرمی مطلق

جرم احراق موضوع ماده 675، یک جرم مطلق محسوب می شود. این بدان معناست که برای تحقق جرم، صرف انجام فعل مجرمانه (آتش زدن) کفایت می کند و لزومی به احراز نتیجه خاصی (مانند از بین رفتن کامل مال یا میزان مشخصی از خسارت) نیست. به محض اینکه آتش به مال دیگری سرایت کند و ولو به صورت جزئی آن را بسوزاند، جرم آتش سوزی عمدی کامل شده است. این ویژگی آن را از جرایم مقید که برای تحقق آن ها نیاز به حصول یک نتیجه مشخص و معین است (مانند جرم کلاهبرداری که حصول نتیجه «بردن مال دیگری» شرط است)، متمایز می کند.

3. رکن معنوی: عنصر قصد و آگاهی

رکن معنوی یا روانی جرم، به حالت ذهنی و قصد مجرمانه مرتکب اشاره دارد. در جرم احراق عمدی، وجود این قصد، عامل تفکیک آن از آتش سوزی های غیرعمدی و تصادفی است. رکن معنوی در این جرم از سه جزء اصلی تشکیل شده است:

الف) سوءنیت عام (قصد فعل)

سوءنیت عام به معنای قصد انجام فعل مجرمانه است. در ماده 675 قانون مجازات اسلامی، سوءنیت عام، قصد عمدی مرتکب در آتش زدن است. یعنی فرد آگاهانه و با اراده خود، اقدام به ایجاد حریق می کند و این عمل، ناشی از بی احتیاطی، غفلت یا خطای صرف نیست.

ب) سوءنیت خاص (قصد نتیجه)

سوءنیت خاص، قصد از بین بردن یا تخریب مال دیگری از طریق آتش زدن است. مرتکب علاوه بر قصد آتش زدن، باید قصد داشته باشد که این عمل منجر به از بین رفتن یا وارد آمدن خسارت به مال موضوع جرم شود. این قصد، جرم آتش سوزی عمدی را از سایر جرایم متمایز می کند؛ مثلاً اگر فردی ناخواسته و بدون قصد تخریب، باعث آتش سوزی شود، مشمول ماده 675 نخواهد بود.

ج) علم و اطلاع به مالکیت غیر

برای تحقق رکن معنوی، مرتکب باید علم و اطلاع داشته باشد که مالی که قصد آتش زدن آن را دارد، متعلق به دیگری است. اگر فرد به اشتباه گمان کند مال متعلق به خودش است و سپس اقدام به آتش زدن آن کند، جرم احراق عمدی موضوع ماده 675 محقق نخواهد شد. این عنصر آگاهی از مالکیت غیر، جزء لاینفک رکن معنوی این جرم محسوب می شود.

مجازات مقرر برای جرم احراق عمدی

مطابق با متن صریح ماده 675 قانون مجازات اسلامی، هر کس عمداً و با شرایط ذکر شده اقدام به آتش زدن اموال متعلق به دیگری نماید، به حبس از دو تا پنج سال محکوم خواهد شد. این مجازات نشان دهنده اهمیت و جدیت قانون گذار در برخورد با این جرم مخرب است.

لازم به ذکر است که در قوانین جمهوری اسلامی ایران، ممکن است تحت شرایطی خاص، نظیر وجود جهات تخفیف مجازات (مانند همکاری با مقامات قضایی، ابراز ندامت، یا اوضاع و احوال خاص جرم) یا تشدید مجازات (در صورت وجود سوابق کیفری مؤثر یا شرایط خاص ارتکاب جرم)، این میزان حبس دستخوش تغییر شود. همچنین، با توجه به قوانین کاهش مجازات حبس تعزیری، ممکن است در برخی موارد، مجازات نهایی به حداقل قانونی کاهش یابد یا به مجازات های جایگزین حبس تبدیل شود. با این حال، مبنای اصلی مجازات، همان دامنه دو تا پنج سال حبس مقرر در ماده 675 است.

بررسی و تحلیل تبصره های ماده 675

دو تبصره ذیل ماده 675، جنبه های مهمی از جرم احراق عمدی را پوشش می دهند که درک آن ها برای شناخت کامل این جرم ضروری است.

تبصره 1: احراق با قصد مقابله با حکومت اسلامی (جرم محاربه)

تبصره 1 ماده 675 بیان می دارد: اعمال فوق در این فصل در صورتی که به قصد مقابله با حکومت اسلامی باشد مجازات محارب را خواهد داشت. این تبصره اهمیت فوق العاده ای در تعیین نوع و شدت مجازات دارد. محاربه یک جرم حدی است و مجازات آن بسیار شدیدتر از مجازات تعزیری مقرر در خود ماده 675 است. برای تحقق جرم محاربه، علاوه بر آتش زدن عمدی مال غیر، باید قصد مقابله با حکومت اسلامی وجود داشته باشد. این قصد، به معنای ایجاد رعب و وحشت عمومی، سلب امنیت و آزادی مردم با استفاده از سلاح (که آتش نیز می تواند مصداق سلاح باشد)، به منظور براندازی یا تضعیف نظام است. تشخیص این قصد بر عهده دادگاه است و کارشناسان قضایی با بررسی شواهد، قرائن و قصد و نیت اصلی مرتکب، آن را احراز می کنند. در صورت اثبات محاربه، مجازات می تواند شامل اعدام، به صلیب کشیدن، قطع دست راست و پای چپ، یا نفی بلد باشد.

تبصره 2: مجازات شروع به جرایم فوق (تبصره منسوخ شده)

تبصره 2 ماده 675 که مقرر می داشت مجازات شروع به جرائم فوق شش ماه تا دو سال حبس می باشد، در تاریخ 1399/02/23 منسوخ شده است. این منسوخیت به این معناست که از این تاریخ به بعد، دیگر نمی توان بر اساس این تبصره مجازاتی را برای شروع به جرم احراق عمدی اعمال کرد.

وضعیت فعلی مجازات شروع به جرم احراق، بر اساس قواعد عمومی شروع به جرم که در ماده 122 قانون مجازات اسلامی بیان شده، تعیین می شود. ماده 122 مقرر می دارد: هر کس قصد ارتکاب جرمی کرده و شروع به اجرای آن نماید لکن به علت عامل خارج از اراده او قصدش معلق بماند، به شرح زیر مجازات می شود: الف- در جرائمی که مجازات قانونی آنها سلب حیات، حبس دلبخواه یا حبس بیش از ده سال است، به حبس شش ماه تا دو سال محکوم می شود…. از آنجایی که مجازات ماده 675 حبس دو تا پنج سال است، مشمول بند «ب» ماده 122 قانون مجازات اسلامی خواهد شد که حداقل و حداکثر مجازات قانونی جرم را به یک تا دو درجه پایین تر تقلیل می دهد. بنابراین، در حال حاضر، شروع به جرم احراق عمدی مجازات مستقلی دارد که با توجه به قواعد عمومی شروع به جرم تعیین می گردد، و دیگر تابع تبصره 2 منسوخ شده ماده 675 نیست.

تفاوت ها و تمایزات ماده 675 با سایر مواد مرتبط

در قانون مجازات اسلامی، مواد دیگری نیز به تخریب یا آسیب رساندن به اموال از طریق آتش یا سایر روش ها پرداخته اند. شناخت تفاوت های ماده 675 با این مواد، برای تشخیص صحیح نوع جرم و مجازات آن ضروری است.

1. ماده 676 قانون مجازات اسلامی (احراق سایر اشیاء منقول)

ماده 676 قانون مجازات اسلامی به آتش زدن سایر اشیاء منقول متعلق به دیگری اختصاص دارد. تفاوت اصلی آن با ماده 675 در موضوع جرم است. در حالی که ماده 675 به مصادیق خاصی از اموال (عمدتاً غیرمنقول یا با ماهیت خاص مانند کشتی و هواپیما) اشاره دارد، ماده 676 به سایر اشیاء منقول می پردازد که در ماده 675 ذکر نشده اند. به عنوان مثال، آتش زدن یک اتومبیل شخصی یا اسناد غیردولتی که در ماده 675 نیامده، می تواند مشمول ماده 676 باشد. مجازات مقرر برای ماده 676، حبس از سه ماه تا یک سال و شش ماه است که نسبت به ماده 675 (دو تا پنج سال) خفیف تر است.

نکته مهم دیگر، قابل گذشت بودن جرم 676 در مقابل غیرقابل گذشت بودن ماده 675 است. یعنی در جرم احراق موضوع ماده 676، اگر شاکی خصوصی رضایت دهد، تعقیب کیفری متوقف می شود، اما در جرم احراق عمدی موضوع ماده 675، حتی با رضایت شاکی، جنبه عمومی جرم همچنان باقی است و دادگاه به آن رسیدگی خواهد کرد.

2. ماده 677 قانون مجازات اسلامی (تخریب اموال به طرق دیگر غیر از آتش)

ماده 677 قانون مجازات اسلامی به تخریب اموال منقول یا غیرمنقول متعلق به دیگری، به هر نحو کلاً یا بعضاً تلف یا از کار اندازد، می پردازد. تفاوت کلیدی این ماده با ماده 675 در نوع رفتار مجرمانه است. در ماده 675، رفتار مجرمانه صرفاً آتش زدن است، در حالی که در ماده 677، تخریب می تواند به هر طریق دیگری غیر از آتش سوزی اتفاق بیفتد (مانند شکستن، منهدم کردن، از کار انداختن). مجازات ماده 677 حبس از سه ماه تا یک سال و شش ماه یا جزای نقدی است و بسته به میزان خسارت وارده، می تواند متفاوت باشد. همچنین، جرم تخریب موضوع ماده 677 برخلاف احراق عمدی، یک جرم مقید به نتیجه (اضرار) است و برای تحقق آن نیاز به ورود خسارت مشخص وجود دارد.

3. ماده 678 قانون مجازات اسلامی (تخریب با مواد منفجره)

ماده 678 قانون مجازات اسلامی یک کیفیت مشدده برای جرایم تخریب اموال (موضوع مواد 676 و 677) محسوب می شود. این ماده مقرر می دارد: هرگاه جرائم مذکور در مواد (676) و (677) به وسیله مواد منفجره واقع شده باشد مجازات مرتکب دو تا پنج سال حبس است. این ماده نشان می دهد که استفاده از مواد منفجره برای تخریب اموال، به دلیل خطرات و خسارات گسترده تر، به عنوان یک عامل تشدیدکننده مجازات عمل می کند. مجازات آن نیز با مجازات ماده 675 برابر است، با این تفاوت که در 678، رفتار مجرمانه اصلی تخریب با مواد منفجره است و نه صرفاً آتش زدن.

ماده قانونی	موضوع جرم	رفتار مجرمانه	ماهیت جرم	قابلیت گذشت	مجازات (اولیه)
ماده 675	عمارت، بنا، کشتی، هواپیما، کارخانه، انبار، محل مسکونی، جنگل، خرمن، محصولات زراعی، اشجار، مزارع، باغ ها	آتش زدن عمدی	مطلق	غیرقابل گذشت	حبس 2 تا 5 سال
ماده 676	سایر اشیاء منقول متعلق به دیگری	آتش زدن عمدی	مطلق	قابل گذشت	حبس 3 ماه تا 1 سال و 6 ماه
ماده 677	اشیاء منقول یا غیرمنقول متعلق به دیگری	تخریب به هر نحو دیگر (غیر از آتش) یا از کار انداختن	مقید (به اضرار)	قابل گذشت	حبس 3 ماه تا 1 سال و 6 ماه یا جزای نقدی
ماده 678	اموال موضوع مواد 676 و 677	تخریب با مواد منفجره	مطلق (با کیفیت مشدده)	غیرقابل گذشت	حبس 2 تا 5 سال

نکات کاربردی و رویه های قضایی در خصوص ماده 675

در کنار تحلیل نظری ماده 675 قانون مجازات اسلامی، آگاهی از جنبه های کاربردی و رویه های قضایی مرتبط، برای درک کامل این جرم ضروری است.

غیرقابل گذشت بودن جرم احراق عمدی

همانطور که پیشتر اشاره شد، جرم احراق عمدی موضوع ماده 675 از جمله جرایم غیرقابل گذشت است. این بدان معناست که حتی اگر مالک مال آسیب دیده (شاکی خصوصی) از شکایت خود صرف نظر کرده و رضایت دهد، دادگاه مکلف است به جنبه عمومی جرم رسیدگی کند و در صورت احراز مجرمیت، حکم مقتضی را صادر نماید. این ویژگی نشان دهنده اهمیت اجتماعی و نظم عمومی است که قانون گذار برای این نوع از تخریب قائل است و آن را صرفاً یک اختلاف خصوصی نمی داند.

نقش کارشناس دادگستری (آتش نشانی)

در پرونده های مربوط به آتش سوزی عمدی، نقش کارشناسان متخصص، به ویژه کارشناسان آتش نشانی و متخصصین حریق، حیاتی است. این کارشناسان با بررسی صحنه جرم، بقایای آتش سوزی، نحوه گسترش حریق، و شناسایی عوامل شروع کننده، می توانند عمدی یا غیرعمدی بودن حادثه را تشخیص دهند. گزارش کارشناسی آن ها، مبنای مهمی برای تصمیم گیری قضات در احراز رکن مادی و معنوی جرم خواهد بود. بدون نظر کارشناسی دقیق، اثبات عمدی بودن آتش زدن بسیار دشوار است.

مسئولیت مدنی (جبران خسارت) در کنار مسئولیت کیفری

ارتکاب جرم احراق عمدی، علاوه بر مسئولیت کیفری (تحمل حبس)، مسئولیت مدنی (جبران خسارت) را نیز به دنبال دارد. مرتکب، فارغ از مجازات حبسی که متحمل می شود، موظف است تمامی خسارات وارده به مال آسیب دیده را به مالک آن جبران کند. این جبران خسارت می تواند شامل بازسازی، تعمیر یا پرداخت ارزش ریالی مال باشد. شاکی می تواند همزمان با طرح شکایت کیفری، دعوای مطالبه خسارت را نیز مطرح نماید یا پس از اثبات جرم در دادگاه کیفری، از طریق دادگاه حقوقی اقدام به مطالبه خسارت کند.

کوتاهی و اهمال در جلوگیری از حریق (عدم شمول ماده 675)

ماده 675 قانون مجازات اسلامی صرفاً شامل آتش زدن عمدی است. بنابراین، اگر حریقی به دلیل کوتاهی، غفلت، بی احتیاطی یا اهمال فردی رخ دهد، مشمول این ماده نخواهد بود. در چنین مواردی، ممکن است بر اساس قواعد عمومی مسئولیت مدنی (ماده 1 و 2 قانون مسئولیت مدنی) یا در صورت وجود مقررات خاص، مسئولیت کیفری از نوع جرایم غیرعمدی (مانند تخریب غیرعمدی) مطرح شود. به عنوان مثال، اگر فردی با بی احتیاطی سیگاری را به زمین اندازد و باعث آتش سوزی جنگل شود، عمل او عمدی تلقی نمی گردد و در نتیجه مشمول ماده 675 نخواهد بود، اما ممکن است تحت قوانین دیگر مسئول شناخته شود.

سوالات متداول (FAQ) درباره ماده 675

آیا آتش زدن مال خود جرم است؟

خیر، آتش زدن مال خود به تنهایی و بدون وجود قصد خاص، مشمول ماده 675 قانون مجازات اسلامی نیست، زیرا شرط اصلی این ماده، تعلق مال به دیگری است. با این حال، اگر آتش زدن مال خود با مقاصد دیگری نظیر کلاهبرداری از شرکت بیمه، ایجاد اخلال در نظم عمومی، یا به خطر انداختن جان دیگران همراه باشد، ممکن است تحت عناوین مجرمانه دیگر (مانند کلاهبرداری یا تهدید علیه بهداشت عمومی) پیگرد قانونی داشته باشد.

اگر آتش سوزی به صورت غیرعمدی اتفاق بیفتد، مشمول ماده 675 می شود؟

خیر، ماده 675 به صراحت بر واژه عمداً تاکید دارد. بنابراین، آتش سوزی های غیرعمدی، که ناشی از سهو، خطا، بی احتیاطی یا اهمال باشند، مشمول این ماده نخواهند بود. در این موارد، ممکن است مسئولیت مدنی (جبران خسارت) برای فرد ایجاد شود، و در صورت وجود قوانین خاص، مسئولیت کیفری از نوع جرایم غیرعمدی مطرح گردد.

مجازات شروع به آتش سوزی عمدی چیست؟

همانطور که اشاره شد، تبصره 2 ماده 675 که به مجازات شروع به جرم احراق عمدی می پرداخت، در تاریخ 1399/02/23 منسوخ شده است. در حال حاضر، مجازات شروع به جرم آتش سوزی عمدی بر اساس قواعد عمومی شروع به جرم در ماده 122 قانون مجازات اسلامی تعیین می شود. با توجه به اینکه مجازات ماده 675 حبس 2 تا 5 سال است، شروع به جرم آن به حبس یک تا دو درجه پایین تر از مجازات اصلی محکوم خواهد شد.

آیا برای تحقق این جرم، حتماً باید کل مال از بین برود؟

خیر، برای تحقق جرم احراق عمدی موضوع ماده 675، نیازی به از بین رفتن کامل مال نیست. این جرم یک جرم مطلق است و صرف آتش زدن و وارد شدن خسارت (حتی جزئی) به مال دیگری کفایت می کند. به محض اینکه آتش به مال سرایت کند و ولو بخش کوچکی از آن بسوزد، جرم به صورت کامل محقق شده است.

چه کسانی می توانند بابت این جرم شکایت کنند؟

در وهله اول، مالک مال آسیب دیده (شاکی خصوصی) می تواند بابت جرم احراق عمدی شکایت کند. اما از آنجایی که این جرم دارای جنبه عمومی است و غیرقابل گذشت می باشد، دادستان (به عنوان نماینده جامعه) نیز می تواند راساً یا به محض اطلاع، اقدام به تعقیب کیفری مرتکب نماید. در واقع، حتی اگر شاکی خصوصی رضایت دهد، جنبه عمومی جرم همچنان باقی است و دادگاه به آن رسیدگی خواهد کرد.

نتیجه گیری

ماده 675 قانون مجازات اسلامی، یکی از مهمترین ابزارهای حقوقی در مقابله با تخریب عمدی اموال و دارایی های افراد از طریق آتش سوزی عمدی است. این ماده با تعیین مجازات حبس از دو تا پنج سال برای آتش زدن عمدی مصادیق خاصی از اموال متعلق به دیگری، نقش حیاتی در حفظ امنیت اقتصادی و اجتماعی جامعه ایفا می کند.

در این مقاله به تحلیل جامع ارکان قانونی، مادی و معنوی جرم احراق عمدی پرداخته شد؛ از تعریف دقیق آتش زدن به عنوان فعل مجرمانه و مصادیق متعدد اموال متعلق به دیگری، تا تبیین ماهیت جرم مطلق بودن آن و ضرورت وجود قصد و آگاهی. همچنین، روشن شد که تبصره 1 این ماده آتش زدن با قصد مقابله با حکومت اسلامی را در حکم محاربه دانسته و تبصره 2 آن که مربوط به شروع به جرم بود، منسوخ شده و مجازات شروع به جرم اکنون بر اساس قواعد عمومی تعیین می گردد. تمایز این ماده با مواد 676، 677 و 678 قانون مجازات اسلامی نیز به وضوح نشان داد که قانون گذار برای انواع مختلف تخریب و آسیب رساندن به اموال، تمایزات دقیقی قائل شده است. در نهایت، نکات کاربردی و رویه های قضایی از جمله غیرقابل گذشت بودن جرم و نقش کارشناسان، به غنای این تحلیل افزود. ماده 675 قانون مجازات اسلامی نه تنها ابزاری برای مجازات مجرمان است، بلکه با جرم انگاری این عمل، به پیشگیری از آتش زدن عمدی مال غیر و حفظ حقوق مالکیت افراد کمک شایانی می کند. آگاهی از ابعاد این ماده، برای تمامی شهروندان و متخصصان حقوقی، گامی اساسی در جهت افزایش سواد حقوقی و رعایت قانون محسوب می شود.

در صورت نیاز به مشاوره حقوقی تخصصی در خصوص پرونده های مرتبط با احراق عمدی و سایر جرایم علیه اموال، می توانید با وکلای متخصص تماس حاصل فرمایید.