مسجد نصیر الملک کجاست؟ راهنمای کامل بازدید، عکاسی و تاریخچه 1405

معرفی مسجد نصیر الملک و شهرت جهانی آن

مسجد نصیر الملک شیراز که نگین درخشان معماری دوره قاجار محسوب می شود، فراتر از یک بنای مذهبی، یک اثر هنری تمام عیار است که هر ساله میزبان گردشگران بسیاری از سراسر جهان است. این مسجد با شیشه های رنگی خیره کننده و کاشی کاری های بی نظیر در محله گود عربان و در نزدیکی حرم مطهر شاه چراغ واقع شده و تجربه ای فراموش نشدنی برای بازدیدکنندگان رقم می زند. شهرت جهانی این مسجد بیش از هر چیز مدیون بازی نور و رنگ است که در ساعات خاصی از روز، فضایی رویایی و سرشار از رنگ را پدید می آورد.

زیبایی های این مسجد تنها به شیشه های رنگی آن محدود نمی شود. جزئیات معماری، کاشی کاری های هفت رنگ، مقرنس های ایوان ها و طراحی بخش های مختلف بنا، هر یک داستانی از هنر و ذوق معماران و هنرمندان ایرانی را روایت می کنند. بازدید از این مسجد فرصتی برای آشنایی عمیق تر با هنر و فرهنگ دوره قاجار و درک زیبایی های پنهان در معماری سنتی ایران است. هر گوشه از این مسجد از حیاط دلباز و حوض فیروزه ای آن گرفته تا شبستان های تابستانی و زمستانی و ایوان های باشکوه، جلوه ای خاص و دیدنی دارد.

تاریخچه ساخت و بانیان مسجد

ساخت مسجد نصیر الملک به دستور میرزا حسن علی خان ملقب به نصیر الملک، از بزرگان و حاکمان عادل فارس در دوره قاجار و فرزند قوام الملک آغاز شد. نصیر الملک فردی خیّر و نیکوکار بود که بخش قابل توجهی از املاک خود را وقف امور خیریه کرد. جالب است بدانید که نوادگان او نیز همچنان درآمد حاصل از موقوفات مسجد را صرف امور خیریه می کنند و این سنت حسنه تا به امروز ادامه دارد.

بر اساس کتیبه های موجود در مسجد، کار ساخت و تزیین این بنای باشکوه در سال 1255 هجری شمسی (1294 هجری قمری) آغاز شد و پس از حدود 11 تا 12 سال تلاش بی وقفه معماران و هنرمندان، در سال 1266 هجری شمسی (1305 هجری قمری) به پایان رسید. معماران اصلی این پروژه عظیم، استاد محمدحسن معمار و میرزا رضا کاشی گر (کاشی پز) بودند که نامشان در تاریخ معماری ایران به ثبت رسیده است. اگرچه بخش عمده ساخت و ساز در سال 1266 به پایان رسید، اما شیشه های رنگی مشهور شبستان غربی چند سال بعد توسط استاد حاج میرزا اضافه شد که جلوه ای بی بدیل به مسجد بخشید.

مسجد نصیر الملک در تاریخ 30 خرداد 1358 هجری شمسی با شماره ثبت 396 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید. مرمت و نگهداری این بنای ارزشمند از سال ها پیش آغاز شده و همچنان توسط موقوفه نصیر الملک و تحت نظارت اداره کل اوقاف و امور خیریه فارس با رعایت استانداردهای بین المللی انجام می شود.

تحلیل معماری و بخش های مختلف بنا

مسجد نصیر الملک با مساحت 2890 متر مربع و زیربنای 2216 متر مربع، نمونه ای برجسته از معماری دوره قاجار است. یکی از ویژگی های منحصر به فرد این مسجد، استفاده گسترده از رنگ صورتی در کاشی کاری هاست که در مساجد تاریخی ایران کمتر دیده می شود و به همین دلیل در سطح بین المللی به مسجد صورتی شهرت یافته است.

سردر ورودی و حیاط مرکزی

مسجد دارای یک سردر ورودی اصلی باشکوه و دو ورودی فرعی است. سردر اصلی با کاشی های هفت رنگ و تزیینات گل سرخ و گل زنبق شیراز آراسته شده است. در چوبی ورودی اصلی در قابی سنگی با تزیینات اسلیمی قرار گرفته و بالای آن کتیبه ای سنگی با شعری از شوریده شیرازی و تاریخ ساخت مسجد به خط نستعلیق به چشم می خورد. پس از عبور از ورودی اصلی، وارد هشتی آجری می شوید که با یک چرخش 90 درجه به راهرویی می رسد و شما را به حیاط دلباز مسجد هدایت می کند. حیاط مسجد به شکل چهارگوش است و در مرکز آن حوضی مستطیل شکل به ابعاد 16.5 در 4.5 متر قرار دارد که زیبایی خاصی به فضا بخشیده است.

شبستان غربی (شبستان تابستانی)

شبستان غربی که به شبستان اصلی و تابستانی مسجد معروف است، قلب تپنده و پرآوازه ترین بخش این بنای تاریخی است. آنچه این شبستان را در جهان مشهور کرده، هفت پنجره بزرگ آن است که با شیشه های رنگی پوشانده شده اند. این شیشه های رنگی در ساعات خاصی از روز، به خصوص صبح زود، با عبور نور خورشید طیفی بی نظیر از رنگ ها را روی کف شبستان و فرش های گسترده شده در آن منعکس می کنند و فضایی جادویی ایجاد می کنند.

سقف شبستان غربی با کاشی کاری های دقیق، نقش و نگارهای گل و بوته و آیاتی از قرآن کریم به خط ثلث تزیین شده و هنر مقرنس کاری و کاربندی در آن به اوج خود رسیده است. ستون های سنگی شبستان در دو ردیف شش تایی (مجموعاً دوازده ستون به نیت دوازده امام) قرار گرفته اند. این ستون ها دارای طرح های مارپیچ هستند و سنگ های آن ها از کوه های اطراف شیراز استخراج و حجاری شده است. بین این ستون ها هفت طاق چشمه ای قرار دارد که زیبایی خاصی به فضا بخشیده اند.

شبستان شرقی (شبستان زمستانی) و موزه اوقاف

شبستان شرقی مسجد نصیر الملک برخلاف شبستان غربی، به عنوان شبستان زمستانی شناخته می شود. این شبستان نیز به سمت قبله جهت گیری شده و در فصول گرم سال نیز به دلیل طراحی خاص خود که از تابش مستقیم نور آفتاب جلوگیری می کند، مورد استفاده قرار می گیرد. این شبستان دارای هفت ستون ساده و بدون طرح است که در یک ردیف در وسط قرار گرفته اند. سقف آن با کاشی های کوچک تزیین شده و دارای هشت طاق نما است. در حال حاضر موزه اوقاف در شبستان شرقی مسجد قرار دارد که آثار و اشیاء مرتبط با موقوفات و تاریخ مسجد را به نمایش می گذارد.

گاو چاه و سیستم آبرسانی سنتی

گاو چاه یکی از بخش های جالب و کمتر شناخته شده مسجد است که در پشت شبستان شرقی قرار دارد. در گذشته که امکانات امروزی برای پمپاژ آب وجود نداشت، از حیوانات کارآمد مانند گاو برای کشیدن آب از چاه استفاده می شد. آب کشیده شده از چاه ابتدا وارد یک حوضچه می شد و سپس از طریق مجاری تعبیه شده، آب مورد نیاز حوض بزرگ وسط حیاط مسجد را تأمین می کرد و از فواره آن فوران می کرد. این سیستم سنتی تأمین آب، نمونه ای از هوشمندی معماران ایرانی در استفاده از امکانات موجود است.

طاق مروارید (ایوان شمالی)

ایوان شمالی مسجد که به دلیل زیبایی و شکوه خاص خود به طاق مروارید یا شاه نشین شهرت دارد، یکی از بخش های دیدنی این بنا است. این ایوان با ارتفاع حدود هشت متر در جبهه شمالی حیاط قرار گرفته است. نام مروارید به دلیل فرم خاص تورفتگی ها و کاسه سازی های سقف آن که شبیه به مرواریدهای درخشان است، به این ایوان اطلاق شده است. سقف طاق مروارید شاهکاری از هنر مقرنس کاری و کاسه سازی است که در پنج کاسه اصلی اجرا شده و تمام سطح داخلی و بیرونی این ایوان با کاشی های هفت رنگ آراسته شده است.

بهترین زمان بازدید و عکاسی از مسجد

اگر هدف اصلی شما از بازدید از مسجد نصیر الملک، تماشای رقص نور و رنگ شیشه های مشهور شبستان غربی و عکاسی از این پدیده بی نظیر است، بهترین زمان برای حضور در مسجد صبح زود و درست پس از باز شدن درهای آن است. تابش نور مایل آفتاب در ساعات ابتدایی روز، از میان شیشه های رنگی زیباترین و کامل ترین طیف رنگ ها را روی کف شبستان ایجاد می کند.

راهنمای دسترسی، آدرس و حمل و نقل

مسجد نصیر الملک در قلب بافت تاریخی شیراز قرار دارد و دسترسی به آن از نقاط مختلف شهر نسبتاً آسان است. آدرس دقیق مسجد در محله گود عربان، در جنوب خیابان لطفعلی خان زند و در کوچه نصیر الملک واقع شده است.

• مترو: نزدیک ترین ایستگاه مترو به مسجد نصیر الملک، ایستگاه ولی عصر در خط 1 متروی شیراز است. پس از پیاده شدن در این ایستگاه، حدود 1400 متر پیاده روی تا رسیدن به مسجد فاصله دارید که تقریباً 15 تا 20 دقیقه زمان می برد.
• اتوبوس و تاکسی: اگر در مسیر خط اتوبوس ولی عصر نمازی قرار دارید، می توانید در ایستگاه چهارراه مشیر پیاده شوید. از چهارراه مشیر تا مسجد حدود 1600 متر فاصله است. تاکسی های آنلاین نیز در شیراز فعال هستند و می توانند شما را مستقیماً به خیابان لطفعلی خان زند برسانند.
• خودروی شخصی: در بافت تاریخی شیراز ممکن است محدودیت های ترافیکی وجود داشته باشد. بهترین راه این است که خودروی خود را در یکی از پارکینگ های عمومی نزدیک (مانند پارکینگ های اطراف حرم شاه چراغ یا بازار وکیل) پارک کرده و باقی مسیر را پیاده طی کنید.

ساعت بازدید و قیمت بلیط در سال 1405

ساعت بازدید این مسجد بسته به فصل سال تغییر می کند تا حداکثر استفاده از نور روز امکان پذیر باشد. در فصول بهار و تابستان، مسجد نصیر الملک معمولاً از ساعت 8 صبح تا 17 یا 18 عصر پذیرای بازدیدکنندگان است. در فصول پاییز و زمستان، ساعت بازدید کوتاه تر می شود و معمولاً از ساعت 7 صبح تا 16:30 یا 17 عصر باز است.

ورود به مسجد نصیر الملک مستلزم تهیه بلیت است. بر اساس آخرین اطلاعات موجود برای سال 1405، هزینه بلیت ورودی برای گردشگران داخلی حدود 30,000 تا 50,000 تومان و برای گردشگران خارجی حدود 250,000 تومان است. توجه داشته باشید که این قیمت ها ممکن است تغییر کنند، بنابراین بهتر است قبل از مراجعه از قیمت به روز بلیط اطلاع حاصل کنید. مسجد در برخی از روزهای خاص، به خصوص ایام شهادت ائمه اطهار، تعطیل است.

جاذبه های گردشگری نزدیک به مسجد

یکی از مزیت های موقعیت مکانی مسجد نصیر الملک، نزدیکی آن به سایر جاذبه های مهم تاریخی و گردشگری شیراز است. این نزدیکی به شما امکان می دهد تا با برنامه ریزی مناسب از چندین مکان دیدنی در یک روز بازدید کنید.

سوالات متداول درباره مسجد نصیر الملک

جمع بندی

مسجد نصیر الملک تنها یک بنای تاریخی نیست، بلکه تجربه ای شاعرانه از تاریخ، نور و هنر است. این مسجد گواهی بر ذوق سرشار معماران ایرانی در دوره قاجار است که توانسته اند با ترکیب شیشه، نور و کاشی، فضایی خلق کنند که هنوز هم پس از گذشت بیش از یک قرن، بازدیدکنندگان را مسحور خود می کند. اگر به شیراز سفر می کنید، تماشای رقص نور در این مسجد صورتی را به هیچ وجه از دست ندهید و با برنامه ریزی برای حضور در ساعات اولیه صبح، بهترین تجربه ممکن را برای خود رقم بزنید.