۲ برنامه جدید برای افزایش امنیت خون‌های اهدایی/ تامین ۱۰۰ درصدی نیاز بیمارستان‌ها

معاون فنی و فناوری‌های نوین سازمان انتقال خون ضمن تشریح اقدامات این سازمان برای اجرای تست‌های جدید غربالگری در خون‌های اهدایی جهت افزایش امنیت خون و فرآورده‌های خونی، در عین حال گفت: ایران از نظر امنیت خون در رتبه‌های بالا قرار دارد و در این حوزه جزء کشورهای با درآمد بالا محسوب می‌شود؛ به این معنا که با تامین امکانات مالی هر اقدامی که مدنظر باشد، انجام می‌شود.

دکتر عبادالله سالک‌مقدم در گفت‌وگو با آوای البرز، با بیان اینکه در آستانه ۵۰ سالگی سازمان انتقال خون قرار داریم، اظهار کرد: بررسی کارنامه کاری سازمان انتقال خون بیانگر این است که همواره در رتبه‌بندی‌های جهانی در جایگاه بالا قرار داشته‌ایم؛ به طور مثال، از وضعیت خوبی در شاخص‌های «اهدای خون به صورت ۱۰۰ درصد داوطلبانه» و «تولید فرآورده» برخورداریم.

وی با بیان اینکه ۹۸ درصد از «خون کامل» را به فرآورده تبدیل می‌کنیم، افزود: تبدیل ۹۸ درصدی خون به فرآورده‌های خونی، یک شاخص بالای جهانی به حساب می‌آید. بررسی‌ها بیانگر این است که بسیاری از کشورهای صاحب‌نام دنیا، ۹۷ درصد از خون‌های گرفته شده را به فرآورده‌های خونی تبدیل می‌کنند؛ در حالی که این میزان در کشور ایران ۹۸ درصد است.

معاون فنی و فناوری‌های نوین سازمان انتقال خون درباره امنیت خون‌های اهدایی در کشور نیز خاطرنشان کرد: کشورهای دنیا را از منظر سلامت خون به سه گروه «درآمد بالا»، «درآمد متوسط» و «درآمد کم» تقسیم‌بندی کرده‌اند. ایران از نظر امنیت خون در رتبه‌های بالا قرار دارد و جزو کشورهای با درآمد بالا محسوب می‌شود.  

وی ادامه داد: اگرچه تحریم شده‌ایم و با محدودیت‌های فراوانی مواجه هستیم ولی به نحوی عمل کرده‌ایم که از نظر امنیت خون جزو کشورهای امنیت بالا به حساب می‌آییم. منظور از درآمد بالا این است که امکانات مالی فراهم است و هر اقدامی که مدنظر باشد، انجام می‌شود.

۲ برنامه جدید برای افزایش امنیت خون‌های اهدایی / تامین ۱۰۰درصدی نیاز بیمارستان‌ها
دکتر عبادالله سالک‌مقدم – معاون فنی و فناوری‌های نوین سازمان انتقال خون

او درباره اقدامات سازمان انتقال خون توضیح داد: اگرچه دستاوردهای مهمی به دست آورده‌ایم اما همچنان در مسیر کسب دستاوردها گام برمی‌داریم. سازمان انتقال خون، روش‌های نوینی را طی ۲ سال اخیر طراحی کرده و برخی از این روش‌ها با هدف ارائه خدمات بهتر عملیاتی شده‌اند.

اجرای آزمایش‌های نوکلئیک اسید تست

سالک‌مقدم درباره روش‌های نوین سازمان انتقال خون اظهار کرد: طرح آزمایش‌های غربالگری «نَت» (نوکلئیک اسید تست) یک آزمایشگاه مولکولی است. این آزمایش سبب می‌شود دوران پنجره‌ای بیماری‌ها به شدت کاهش یابد و میزان امنیت خون به شدت بیشتر شود.

معاون فنی و فناوری‌های نوین سازمان انتقال خون درباره آثار انجام آزمایش نوکلئیک اسید بر خون‌های اهدایی افزود: بیماری‌های ویروسی مانند «HIV» که باعث ایدز می‌شوند و همچنین بیماری‌های ویروسی «هپاتیت ب» و «هپاتیت سی» به وسیله آزمایش «نَت» بررسی می‌شوند. دوران پنجره‌ای در روش آزمایش نوکلئیک اسید نسبت به روش‌های گذشته به شدت کاهش می‌یابد. آزمایش نَت نه تنها سبب کاهش دوران پنجره‌ای بیماری‌ها می‌شود بلکه میزان امنیت و ذخایر خون را افزایش می‌دهد؛ چرا که افراد کمتری در مرحله مشاوره پزشکی حذف می‌شوند.

وی با اشاره به دیگر مزایای آزمایش نوکلئیک اسید اظهار کرد: انجام تست نت می‌تواند دوران محدودیت‌های پرخطری را به شدت کاهش دهد؛ به طور مثال، اگر برخی عوامل پرخطر پس از یک سال شناسایی می‌شوند، با انجام این تست طی چند ماه شناسایی می‌شوند.

معاون فنی و فناوری‌های نوین سازمان انتقال خون با بیان اینکه افزایش ذخایر خون آثار مثبتی به ارمغان می‌آورد؛ افزود: با انجام آزمایش نَت نه تنها میزان ذخایر خون افزایش می‌یابد بلکه خون‌های ذخیر شده کیفیت بالاتری از منظر سلامتی خواهند داشت. هنگامی که ذخایر خون بیشتر شود، در نهایت پلاسما و داروی مشتق از پلاسمای بیشتری نیز تولید می‌شود.

وی با بیان اینکه آزمایش نوکلئیک اسید، یک تست گران‌قیمت به حساب می‌آید؛ اظهار کرد: اگرچه یک آزمایش گران است اما آن را اجرایی کرده‌ایم؛ این تست برای استان تهران به صورت ۱۰۰ درصدی اجرا می‌شود و با گسترش این تست، طی یک یا دو ماه آینده در تمام کشور اجرا می‌شود.

تست غربالگری آنتی‌بادی در خون‌های اهدایی کشور

معاون فنی و فناوری‌های نوین سازمان انتقال خون با بیان اینکه برخی از کشورهای بسیار پیشرفته نسبت به انجام تست «غربالگری آنتی‌بادی» اقدام کرده‌اند؛ اظهار کرد: هدف از انجام تست آنتی‌بادی این است که خون اهداکننده از منظر دارا بودن آنتی‌بادی مورد بررسی قرار گیرد و آنتی‌بادی موجود در خون برای دریافت‌کننده، مشکل ایجاد نکند.

وی ادامه داد: به منظور انجام این تست، دستگاه تست‌های غربالگری آنتی‌بادی در استان‌های کشور نصب شده و این احتمال وجود دارد که فرایند این غربالگری طی چند روز آینده آغاز شود. کیت‌های غربالگری آنتی‌بادی نیز خریداری شده‌اند. غربالگری آنتی‌بادی خون‌های اهدایی یک کار ارزشمند است و جزو الزامات شرکت‌های پالایشگاه خون به حساب می‌آید.

سالک‌مقدم با بیان اینکه انجام تست غربالگری یک آزمایش مهم است، افزود: انجام تست غربالگری آنتی بادی برای بیمارانی که به صورت مکرر خون دریافت می‌کنند و همچنین نوزادان لازم است. به عنوان مثال اگر آنتی‌بادی در خون، پلاسما و پلاکت اهداکننده وجود داشته باشد و به نوزاد تزریق شود، حتی می‌تواند به مرگ وی نیز منجر شود.

۷۰ درصد خون‌های اهدایی فیلتر می‌شوند

سالک‌مقدم در ادامه با بیان اینکه یکی از فرآورده‌های سازمان انتقال خون، خون فیلتر شده است، اظهار کرد: منظور از خون فیلتر شده این است که گلبول سفید از خون جدا می‌شود؛ چراکه گلبول سفید در خون‌های اهدایی، مضراتی دارند و سبب ایجاد تب می‌شود. همچنین برخی از ویروس‌ها مانند HTLV۱ و HTLV۲ وجود دارند؛   هنگامی که گلبول سفید از خون جدا می‌شود این ویروس‌ها نیز جدا می‌شوند. جداسازی گلبول سفید از خون‌های اهدایی مزایای فراوانی به همراه دارد؛ به طور مثال، میزان مرگ و میر بیماران در جراحی قلب در صورت نیاز به خون کاهش می‌یابد. نه تنها میزان مرگ و میر بیماران در جراحی قلب در صورت نیاز به خون کاهش می‌یابد بلکه میزان بستری در بیمارستان‌ها و میزان بستری نوزادان نیازمند NICU که به خون نیاز دارند، کاهش می‌یابد.

وی ادامه داد: جداسازی گلبول سفید از خون‌های اهدایی یک کار ارزشمند است و ارزش افزوده به همراه دارد. اگرچه قیمت کیسه‌های فیلتردار نسبت به سایر کیسه‌ها گران‌تر است؛ اما منفعتی که این کیسه‌ها دارند برای شبکه بهداشتی چندین برابر هزینه‌های انجام شده است. با توجه به مزایایی که کیسه‌های فیلتردار دارند، سازمان انتقال خون در نظر دارد تولید خون‌های فیلترشده را به سمت ۱۰۰ درصدی سوق دهد.

معاون فنی و فناوری‌های نوین سازمان انتقال خون درباره وضعیت خون‌های فیلتر شده در کشور گفت: میزان خون‌های فیلتر شده در برخی از استان‌های کشور به مرز ۷۰ درصد رسیده است و این میزان رو به افزایش است. اگرچه خون فیلتر شده ارزشمند است، اما در عین حال به نیروی انسانی و زمان بیشتری برای فیلتراسیون نیز نیاز دارد. اگر نیروی انسانی و امکانات مورد نیاز سازمان انتقال خون فراهم شود با سرعت بالایی می‌توانیم میزان خون‌های فیلترشده را به ۱۰۰ درصد برسانیم. در نظر داریم که میزان خون‌های فیلتر شده را طی سال آینده به ۸۰ درصد برسانیم.

او همچنین با بیان اینکه تهیه فرآورده به صورت «بافی‌کوت» را در کانون توجه قرار داده‌ایم؛ گفت: در حال حاضر، فرآورده‌های خونی به صورت «پی آر پی» انجام می‌شود. خون کامل باید با بهره‌ گرفتن از یک روش خاص به پلاسما، گلبول قرمز و پلاکت تبدیل شود. روش پی آر پی که توسط سازمان انتقال خون انجام می‌شود؛ در وهله نخست پی‌ آر پی تولید شده و سپس فرآورده‌های دیگر تولید می‌شود. روش پی‌ آر پی، مزایا و معایبی دارد.

وی افزود: روش بافی‌کوت نسبت به پی‌ آر پی زمانبر است و به تجهیزات خاص نیاز دارد، اما سبب می‌شود استحصال پلاسما از هر خون کامل حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد افزایش یابد و این در شرایطی است که پلاسما به یک کالای استراتژیک در دنیا تبدیل شده است. همچنین عمر پلاکت‌ها که با روش پی‌آرپی به دست می‌آیند حدود ۳ روز است و با روش بافی‌کوت به هفت روز برسد؛ پلاکت به دلیل  اینکه عمر کوتاهی دارد یک محصول استراتژیک به حساب می‌آید.

سالک‌مقدم افزود: انجام تست بافی‌کوت به تجهیزات خاص نیاز دارد؛ آموزش این تست در یکی از استان‌های کشور عملیاتی شده است و امکاناتی به منظور فرآوری ۵۰۰ هزار خون به این روش برای سال آینده فراهم کرده‌ایم.

افزایش ذخایر خونی به ۸ تا ۱۰ روز

معاون فنی و فناوری‌های نوین سازمان انتقال خون با بیان اینکه وضعیت ذخایر خونی خوب است، تصریح کرد: حدود ۸ تا ۱۰ روز ذخایر خونی داریم اما نکته مهم و اساسی این است که برای حوادث غیرمترقبه برنامه‌ریزی کنیم. وضعیت ذخایر خونی باید به نحوی باشد که بتوانیم شرایط خاص، بحران‌ها و حوادث غیرمترقبه را پوشش دهیم.

تامین ۱۰۰درصدی نیاز بیمارستان‌ها به خون و فرآورده‌های خونی

وی همچنین درباره وضعیت پوشش بیمارستانی نیز گفت: پوشش بیمارستانی به صورت ۱۰۰ درصدی انجام می‌شود. البته تمام مراکز انتقال خون در شرایط خاص مانند «سرمای هوا» تحت تاثیر قرار می‌گیرند. همچنین کشورهای اسلامی در برخی از مناسبت‌های مذهبی مانند ماه رمضان به دلیل روزه‌داری افراد، با کاهش تعداد مراجعه‌کنندگان روبرو می‌شوند. نکته مهم این است که اهدای خون هیچ منعی با روزه‌داری ندارد و اهداکنندگان در صورتی که سحری خورده باشند، می‌توانند خون اهدا کنند.

وی ادامه داد: زمان‌بندی مراکز انتقال خون در ماه رمضان تغییر می‌کند و از آنجا که امسال ماه رمضان با ایام نوروز مصادف شده، پیش‌بینی‌های لازم صورت گرفته است.

انتهای پیام

گروه تحریریه علوم پزشکی

نوشته‌هایم به طور خلاقانه، با جذابیت و همراه با مطالعات علمی تهیه می‌شوند. هدفم جلب توجه شماست و شما را در دنیایی از اطلاعات جذاب و پر رمز و راز پزشکی به سفری هیجان‌انگیز دعوت کنم.