راز صدرالدین در ایران زمین

طبيعي است كه پيشنهاد فوق توصيف ذهنيت جواني است كه جوياي انديشه و خرد در فضاي فلسفه معاصر ايران است و به هيچ وجه قضاوتي بر ذهنيت سيناي ساير مكاتب فلسفي نيست. مدارس همانطور که به یاد دارم، ملاصدرا را هیجان انگیزترین شخصیت تاریخ فلسفه اسلامی و شاید قهرمان این داستان می دانند. هیچ کس پیرو اندیشه و فلسفه اسلامی نمی تواند از سایه سنگین صدرا بگریزد. او به عنوان مبارزی که سنتز بزرگی در فلسفه بر اساس دین اسلام ایجاد کرد، نهادی است که قصد ندارد برج عاج فلسفه را در خاک ایران رها کند. علاقه ملاصدرا به عقل گرایی و احترام به دین قابل درک است، اما وقتی این حادثه یکی از بزرگترین متفکران فلسفی کشور را محو می کند، نمی توان سکوت کرد. هر چند ملاصدرا معاد جسمانی اثبات نشده ابن سینا را به ورطه برهان انداخت و این برهان شاهکار فلسفه صدرا شد، از گوشه و کنار دالان های فلسفه در مدارس و کلیساها. وگرنه این همه داستان صدرالدین در ایران آخر دنیا نیست، هنوز افرادی در راه هستند که می آیند تا ملاصدرا را در مقابل شبهات خود قرار دهند. اگر بعضی ها او را فیلسوف می کنند، بعضی ها را فلزکار، بعضی ها او را حکیم می گویند، بعضی ها را ملا! برخی او را شاگرد ابن سینا و برخی دیگر او را شاگرد سهروردی می دانند. جواد طباطبایی او را نهایت حکمت می دانست و احمد فردید از او انتقاد می کرد. با سپردن ثروت خانوادگی به دست فقهای زمان خود، معلوم نیست این اندیشمند منزوی که به روستای قم بازنشسته شده و پایه های حکمت متعالی را بنا کرده است، چگونه خواسته است خود را در جهات مختلف نشان دهد. جنبه هایی که پرماجراترین مسیرهای فلسفه را به قصد نزدیک شدن به کیمیا صدرا در دل متفکران معاصر نگه می دارد.

6565