جایگاه «معنویت» در گفتمان انقلاب اسلامی

پس از گذشت چهار دهه از انقلاب اسلامی، حقیقت «معنویت» انقلاب نه تنها در جهان ناشناخته باقی مانده است، بلکه با حاشیه هایی که تبلیغات دشمنان برای ما ایجاد کرده است. تصورات غلطی از آن ایجاد شد. معنویت انقلاب را با پدیده افراط گرایی (که محصول دنیای خودپرستی است و با اندیشه هایی مانند تحجر، بنیادگرایی افراطی مذهبی و خشونت قابل مقایسه است) تبلیغ می کنند.

نسبت زندگی دنیوی و آخرت «معنویت» مورد ادعای گفتمان انقلاب اسلامی است که فیزیک را در کنار فیزیک و ماده را در کنار معنا می بیند. معنویت دینی و ارتباط انسان با خدا در همه رفتارهای زمینی از سیاست و فرهنگ و اقتصاد جدا نیست. این نوع نگاه به مسائل زندگی اجتماعی در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی بی سابقه بود. انقلاب ملت ایران تنها انقلابی بود که شعار عینیت دین و سیاست، رابطه دنیا و آخرت و رابطه مادی گرایی و معنویت بر اساس مبانی فکری و دینی را مطرح کرد. این ادبیات نمادهایی بود که در ادبیات انقلاب ایجاد شد و مردم ایران بر اساس آن انقلاب کردند و ما نتوانستیم این ادبیات را به درستی ترویج، توسعه و به دنیا معرفی کنیم.

یکی از شاهکارهای گفتمان انقلاب اسلامی پایان دادن به درک غلط از معادل سازی معنویت با زهد، زهد و گوشه نشینی بدون ورود به عرصه اجتماع و سیاست بود. در حالی که آن اندیشه زهد، دنیا را پست و ناپاک می دید و می خواست از آن کناره گیری کند، گفتمان انقلاب اسلامی با معنویت حماسی و الگوی عاشورایی وارد بازی شد. چهل سال تجربه رویارویی با این معنویت با استعمار، برند منحصر به فرد خود را به آن بخشیده است. در دهه 40 امام راحل عظیم الشان مبارزه را با این رویکرد آغاز کرد. در سخنرانی امام در سال 1342 در مدرسه فیضیه کوم، از تشبیه گفتمانی و تقابلی اسلام حسینی و اسلام یزیدی استفاده می کند و می گوید که امروز حسینی ها در برابر یزیدیان ایستاده اند. رویکرد انقلاب اسلامی از ابتدا این بود که «معنویت» را مبنای اقتصاد، سیاست، آزادی، اخلاق و هنجارهای اجتماعی خود قرار دهد. نه مانند انقلاب کبیر فرانسه درباره آزادی، و نه مانند انقلاب سوسیالیستی اکتبر 1917 در روسیه، که همه چیز را بر اساس اقتصاد بنا کرد.

یکی از ابعاد «معنویت» در گفتمان انقلاب اسلامی که با شعار تساهل، تسامح و بی غیرتی ایجاد شده توسط سکولاریسم غربی در تضاد بود، تعهد، مسئولیت پذیری و غیرت دینی آن بود. معنویت انقلابی ترکیبی از جهاد، شهادت و حماسه است. «اشدا علی الکفار» را در کنار «رحمه بینهم» دارد. معنویت انقلاب، مردان و زنانی را می‌آفریند که با غیرت دینی و تعصبات اسلامی، بدون انحراف از مسیر ساختن دنیای معنوی مبتنی بر عدالت و آزادی، همچون کوه ایستاده‌اند. به تعبیر پیامبر گرامی اسلام (ص) «کلجبل الرسایخ لات و حر کیه کوهو آصف» هستند.

شعار «زن، زندگی و آزادی» از شعارهای اصیل انقلاب اسلامی بود. انقلاب بر اساس تعالیم قرآنی برای رهایی از جهل و خرافات، از آداب و رسوم جاهلیت، تقلید کورکورانه از دنیای سکولار، رهایی از هر قید و بند، رهایی از ظلم و بی غیرتی به مردان و زنان. و فحشا و فحشا و فضاي نفساني فضاي تازه اي به وجود آورد، اين نوع آزادي را انقلاب اسلامي از پيام نهايي پيامبر(ص) آموخت، هدف از پيام آن حضرت در سوره اعراف چنين است: «يساعانهم اسرم». و العگلال تیکانت الاهیم» برای آزادی بشر مبعوث شد. در کل تاریخ ایران، هیچ زمانی زنان ایرانی به اندازه مردان شکوفا نشده اند، بلکه در درصد بالاتری. انقلاب هویت زنان را احیا کرد. آزادی را نباید به رهایی از انسانیت، اخلاق، فضیلت و ارزش های عالی انسانی تعبیر کرد. آزادی در ادبیات گفتمان انقلاب اسلامی به استقلال ملت ایران از استبداد امپریالیستی و بردگی و استعمار آمریکا و دستاورد نظام جمهوری اسلامی نزدیک بود و نسل جوان باید مفهوم آزادی را بشناسد. معنویت و مخالفت با انقلاب اسلامی بازگشت به همان ارزش هایی است که مردم ایران چهل سال پیش علیه آن قیام کردند. آزادی سهل انگاری نیست، آزادی فسق نیست. اگر در جاهایی نمی توانیم آزادی را با معنویت انقلاب پیاده کنیم، مشکل از کارگزاران و مجریان است نه فکر و گفتمان انقلاب اسلامی.

معنویت انقلابی در رکاب نهضت اسلامی ملت ایران در دوران مهندسی نظام مند ایجاد و رشد کرد و در متن و اساس قانون اساسی تثبیت شد. قانون اساسی جمهوری اسلامی یک قانون اساسی مبتنی بر معنویت و الگوبرداری از امامت اهل بیت (ع) بر اساس اصول و مبانی دینی و بر اساس موازین شرعی است. در مرحله ملت سازی معنویت اساس حکومت اسلامی است و جامعه اسلامی باید بر این اساس ساخته شود و تمدن حاصل از انقلاب اسلامی باید تمدنی الهی و معنوی باشد. در اصل دوم قانون اساسی آمده است که نظام اسلامی، نظامی مبتنی بر اعتقاد به خدا، معاد، نبوت، امامت، معاد و کرامت انسانی است، یعنی اساس آن «معنویت از ابتدا» است، هدف نهایی. انقلاب اسلامی رسیدن به حیات بشری در سایه حاکمیت الهی است.

قانون اساسی سند رسمی گفتمان انقلاب اسلامی است، مبتنی بر معنویت است، هدف آن معنویت است، ارزش های آن بین مبدأ و معاد آن صرفاً معنوی، سازوکارهای اجرایی و نظام های حیات اجتماعی آن در اقتصاد است. سیاست و فرهنگ همه مبتنی بر معنویت است، اگر نتوانیم آن را درک کنیم و آن را اجرا نکنیم، داستان دیگری است. یکی از دلایل آن ناآشنایی کارگزاران و مسئولان با چنین منشور و معاهده ملی است. امروز در مراکز علمی، آموزشی و دانشگاهی کشور قانون اساسی وجود ندارد. متاسفانه در حوزه های علمیه با رویکرد اجتهادی و کرمی تدریس نمی شود. این سند اساس حیات انقلاب اسلامی است، اساس هویت اهل بیت(ع) در دنیای امروز است، ما با این سند زندگی می کنیم، باید آموزش داده شود، تبیین شود، مبانی آن باید به زندگی روزمره ترجمه شود، درس های زندگی مردم را باید از اینجا گرفت، مهم ترین علامت شناور و اصلی آن همه باید بفهمند که عامل نیز «معنویت» است. این حکم، مال ماست، مال ماست و عده ای بر ضد هویت اصلی ما فریاد می زنند چون با آن آشنا نیستند. نسل جدید با قانون اساسی، اساس حکومت اسلامی، بنیان اندیشه امام راحل و مقام ولی فقیه آشنایی ندارد.

یک راه برون رفت از این وضعیت بازگشت به معنویت انقلاب اسلامی و بازگشت به شعارهای اصلی انقلاب اسلامی است، بازگشت به آزادی، انقلاب گفت آزادی، بازگشت به عدالت، بازگشت به آزادی، بازگشت. برگردیم به هویت ایرانی، ملی و مذهبی خودمان. امروز همه باید دست به دست هم دهیم تا این مشکلاتی که ایجاد شده حل شود و نسل جوان ما با امید و شعارهای انقلاب اسلامی و گفتمان های انقلاب اسلامی بیشتر آشنا شوند. برای کل کشور روشن است که هیچ جایگزینی برای انقلاب اسلامی وجود ندارد.

6565