برای هادی خانیکی| داعیه‌دار دیالوگ

دکتر. خانیکی از جوانی روزنامه نگار بوده است. خبرنگاران باید یا باید سخنگوی مردم باشند و مردم را به حکومت بیاورند. به همین دلیل باید با مردم و حکومت ارتباط داشته باشند. آنها باید زبان مردم و زبان دولت را بدانند.
زبان مردم را درک کنید و پیام آنها را به صاحبان قدرت برسانید. روزنامه نگاری رابط مردم و دولت است. ناگزیر باید سیاست و زبان سیاست را بداند و با مردم همدردی و همدردی داشته باشد. به همین دلیل او جایگاه مهمی در نظم جهانی و در بین ملت ها داشت و دارد.

وساطت رسانه ای بین مردم و دولت زمانی مؤثر است که بتوان با تفاهم و گفت و گو با طرفین ارتباط برقرار کرد. این گفتگو و تفاهم شرط لازم اعتماد مردم و کشور است. اما گفتگو چیست و بر چه اساسی؟ وضعیت آن چگونه است و چگونه می توان به آن دست یافت؟ این چیزی نیست که بتوان در حال حاضر در اینجا بحث کرد، اما ذکر آن بی مناسبت نخواهد بود.

ارتباطات کلامی در زمان ما مبهم است. درگیری و نزاع می تواند به معنای زبان گفتاری نیز باشد.
دکتر. وقتی می گوییم خانیکی ما را به گفتگو دعوت می کند، منظورمان گفتگوی تفاهم و توافق است. این مکالمه یا هر مکالمه ای گفتگوی بین افراد است زیرا فقط افراد می توانند با یکدیگر صحبت کنند.
اگر امروز در سیاست جایی برای گفتگو وجود دارد، قبل از سیاست و علم در واقع با انسان وجود داشته است. راه رسیدن به هدف نیست. خود انسان یک گفت و گو است، یک گفتگو از ابتدا. او در گفتگو با الاست انسان شد. زبان و با هم بودن و گفت و گو با هم جدا نیستند، بلکه یکی هستند. از این منظر، گفت و گو تکمیل بیش از حد وجود انسان نیست. این یک اصل است و همیشه در همه جا وجود داشته است. اگر جایی نباشد، مشکلی پیش آمده است. تجربه نشان داده است که در جایی که گفت و گو نیست، عشق، دانش، آرامش و ایمان کم است. بنابراین، فقدان گفتگو، پیچیدگی و نشانه دور شدن انسان از اصل خود است، که طبیعی است: «کسی از اصل خود دور می‌شود و برای رابطه خود وقت می‌جوید».
در زمان ما تطبیق این اصل بسیار دشوار است. درست است که انسان همیشه دیالوگ داشته است، اما سرکش، متکبر، متکبر و حسود بود. وقتی این صفات غالب شود، زوایا حرف دیگری نمی شنوند، زیرا پر از شایعه است. اکنون نه تنها دیکتاتورها بلکه همه سخنور و کر هستند.

حتی در فضای مجازی هم همه بدون اینکه بدانند مخاطبانشان چه کسانی هستند صحبت می کنند. یا منتظر جواب باشید! همه در این مکان شغلی دارند که رایج و تکراری است. البته معرفت و فلسفه و شعر هم واژه های رایج و تکراری هستند. وقتی همه کلمات در یک ستون و سطح قرار می گیرند، مکالمه حذف می شود.
در برخی موارد می دانم که می گویند باید قدر این مکان را دانست. بدون علت، مشکلات بزرگ خواهد بود. ممکن است به این نتیجه برسند که نقد فضای مجازی خوب نیست. زیرا فضای بسته، مکالمه را بسته تر و باریک تر می کند. من نمی گویم اینجا فضای مجازی نیست، چطور بگویم نه؟ حضور یا عدم وجود فضای مجازی در دسترس هیچکس نیست. این نیز با تلاش بیهوده محدود می شود.
اشاره کردم که سخنرانی ها در فضای مجازی مخاطب ندارد یا نمی دانم مخاطب آن کیست؟ همه همه را خطاب می کنند، اما هیچکس نمی داند مخاطب کیست و آدرسش چیست.

واضح است که بحث فراتر از سیاست و مقدم بر آن است. سیاستمداران نیز می توانند در مواقعی درگیر گفتگو شوند، اما در سیاست جایی برای گفت و گو وجود ندارد. چون حالت گفتگو دوستانه است و در سیاست کاری به دوستی ندارند. هنر هست اگر بتوان از شدت خصومت بکاهد. اما امروز وقتی از گفت و گو صحبت می کنیم منظور «گفتگوی سیاسی» و «گفتگو با سیاستمداران» است. این سخت ترین مکالمه است. چون گوش سیاست کر است.
گاهی اوقات مردم شک می کنند که چرا سیاستمداران گاهی حرف های عجیب و غریب می زنند و کاری برای مردم انجام نمی دهند و اگر این کار را بکنند به نفع کشور نیست. اگرچه ممکن است این یک شگفتی طبیعی به نظر برسد، اما زمانی است که گفتار و کردار با نیازهای مردم به نفع ملت ها مطابقت ندارد. در این صورت گفتگو چگونه امکان پذیر است؟ زیرا مهم انجام کارهای سخت در شرایط سخت است. مسیر گفتگو دشوار است، اما باید به آن نزدیک شد و آن را بازیابی کرد. وجود همان میل و دعوت به گفتگو را حتی اگر پاسخ داده نشود، باید مهم دانست. زیرا نشان از امید، دوستی، مهربانی و عدالت دارد.
دکتری که خواستار مناظره است. برای خانی از خداوند منان توفیق شفای عاجل و بازگشت سلامتی و طول عمر در خدمت علم و فرهنگ را خواستارم.

*سخنرانی رئیس فرهنگستان علوم ایران در برنامه «امید، گفتگو و زندگی»؛ در خانه باشگاه آوای البرز، دکتر. شبی با هادی خانیکی

برای هادی خانیکی |  وارث دیالوگ