انرژی زمین گرمایی فرصت آینده ایران

نفت برای دهه ها بخشی از تامین کننده اصلی انرژی ایران بوده است. کشور ما دارای ذخایر اثبات شده نفت خام 208 میلیارد بشکه است که زیربنای تولید سالانه حدود 2.3 میلیون بشکه در روز در سال 2019/2018 است. رشد سالانه تولید ناخالص داخلی از کمتر از 6 درصد در سال 2006 به بیش از 12 درصد در سال 2016 افزایش یافت، با افزایش 40 درصدی مصرف انرژی اولیه در این دوره، تامین انرژی مورد نیاز از طریق مصرف ناقص سوخت در خودروها و کارخانه ها. این نیروگاه ها بهای سنگینی را در قالب آلودگی شدید هوا پرداختند که منجر به بروز بیماری های مختلف در بین شهروندان ایرانی شد.
وابستگی به نفت نمادی از ساختار نامتعادل انرژی و منشأ عدم توجه جدی ایران به انرژی پاک است. گاز طبیعی و نفت 98 درصد از کل مصرف انرژی اولیه ایران در سال 2018 را به خود اختصاص داده است. نیروگاه های سوخت فسیلی بیش از 60 گیگاوات ظرفیت تولید برق در سال 2014 را به خود اختصاص داده اند که اکثریت قریب به اتفاق کل انرژی کشور را تشکیل می دهد. ظرفیت برق حدود 75 گیگاوات است. تنوع انرژی خورشیدی ترکیب انرژی کشور در دهه 1950 با مطالعه منابع انرژی پاک و تجدیدپذیر آغاز شد. ایران از جغرافیای فیزیکی لازم برای ساخت نیروگاه های زمین گرمایی برخوردار است، بنابراین حدود 9 درصد از زمین های ایران را می توان برای ساخت نیروگاه های زمین گرمایی استفاده کرد. وزارت نیرو ده «منطقه با پتانسیل زمین گرمایی بالا» را در سراسر کشور شناسایی کرده است.
برخلاف واحدهای حرارتی که سوخت های فسیلی را می سوزانند، نیروگاه های زمین گرمایی دی اکسید کربن کمتری منتشر می کنند. انتشار دی اکسید کربن از نیروگاه های زمین گرمایی کمتر از 5 درصد از کل انتشارات از نیروگاه های معمولی زغال سنگ است. تا سال 2015، ظرفیت انرژی زمین گرمایی در سراسر جهان به 13 گیگاوات افزایش یافت که 28 درصد آن در ایالات متحده نصب شده بود. ترکیه، یکی از رهبران منطقه ای در صنعت زمین گرمایی، قصد دارد تا سال 2023 ظرفیت نصب شده خود را به 2.5 گیگاوات افزایش دهد.

بررسی تغییرات دمای سطح اطراف آتشفشان دماوند و بررسی ناهنجاری‌های حرارتی مرتبط با فعالیت زمین‌گرمایی در این نواحی، رابطه فضایی نزدیک با گسل‌ها، چشمه‌های آب گرم، سنگ‌شناسی، تغییرات گرمابی و زون‌های تغییر شکل فعال، زیرسطحی با استفاده از داده‌های جریان گرمایی بالا است. نواحی تغییرپذیری حرارتی مرتبط با فعالیت زمین گرمایی یک پیک حرارتی را در سال 2006 نشان دادند که در آن نویسنده به بررسی انتشار دود و لرزه خیزی بالا در قله دماوند پرداخت. بر اساس سرشماری سال 1394، استان تهران و البرز حدود 16 میلیون نفر و استان مازندران حدود 5 میلیون نفر جمعیت دارند، بنابراین می توان حدود 22 میلیون نفر را در 100 کیلومتری قله دماوند تخمین زد. یک آتشفشان مهم در کشور. دماوند دارای مخزن گدازه ای به مساحت 400 کیلومتر مربع است و در صورت حفاری، سامانه آتشفشانی دماوند می تواند برق منطقه دره هراس با جمعیت 100 هزار نفری را تامین کند.
انرژی زمین گرمایی حداقل از سال 1979 عامل اصلی دمای جهانی بوده است. این مبتنی بر توانایی اثبات شده انرژی زمین گرمایی برای افزایش همرفت حرارتی در پوسته و تأثیر بر جو است. گرمای زمین گرمایی می تواند همرفت حرارتی را تحریک کند و به عنوان مکانیزم مهم انتقال حرارت اقیانوسی به جو گوشته زمین عمل کند.
اولین نیروگاه زمین گرمایی مشگین شهر در استان اردبیل با ظرفیت تولید 55 مگاوات آماده بهره برداری است. در این نیروگاه، آب از طریق لوله به زیر زمین تزریق می شود، آب در دمای 250 تا 500 درجه به بخار تبدیل می شود و سپس این بخار به سطح زمین آمده و توربین بخار را به گردش در می آورد. این نیروگاه سرآغاز تولید انرژی پایدار است.
پیش بینی می شود تعداد کلان شهرها در جهان تا سال 2030 از 33 به 43 افزایش یابد. افزایش تقاضای انرژی همراه با رشد جمعیت و تغییرات آب و هوایی مستلزم سرمایه گذاری فوری در انرژی پایدار است. پایگاه منابع زمین گرمایی برای پاسخگویی به نیاز فعلی برق مسکونی مبتنی بر جمعیت در کلان شهرهای بزرگ جهان کافی است و به طور بالقوه از تقاضای فعلی آنها فراتر می رود. انرژی زمین گرمایی، منبع اصلی انرژی پاک مستقل از شرایط آب و هوایی، می تواند به میزان قابل توجهی به نیازهای انرژی، بهبود کیفیت هوا و کربن زدایی کلان شهرهای جهان کمک کند. دولت ها و مردم باید در مورد مزایای انرژی زمین گرمایی آموزش ببینند. علاوه بر این، سیاست های انرژی، همراه با سرمایه گذاری در تحقیق و توسعه، مورد نیاز است تا اطمینان حاصل شود که انرژی زمین گرمایی در ترکیب تامین انرژی آینده گنجانده شده است.
*منتشر شده در روزنامه ایداماد. پنجشنبه 26 شهریور 1401
6565